Sri Lanka’da 572 kişinin kalıntılarının bulunduğu toplu mezar bulundu

Sri Lanka'nın kuzeyindeki Jaffna bölgesinde bir krematoryumun genişletilmesi sırasında ortaya çıkarılan toplu mezarda 572 kişiye ait iskelet kalıntıları tespit edildi.

BBC'nin haberine göre Chemmani bölgesindeki bu alan, Sri Lanka’da bugüne kadar keşfedilen en geniş toplu mezar alanı olarak değerlendiriliyor. Kazı çalışmalarında bilezikler, bir okul çantası ve bebeğe ait bir biberon gibi sivil yaşamı işaret eden eşyalara rastlandı. Bölgedeki buluntular, 1983-2009 yılları arasında hükümet güçleri ile Tamil Kaplanları (LTTE) arasında yaşanan ve yaklaşık 100 bin kişinin hayatını kaybettiği iç savaş dönemine ışık tutuyor. Çatışmalarda çoğunluğu Tamil kökenli yaklaşık 23 bin kişinin kaybolduğu tahmin edilirken, her iki taraf da savaş süresince ağır insan hakları ihlalleriyle suçlanıyor.

İç savaş dönemine ait toplu mezar bulguları ve hukuki süreç

Jaffna Yarımadası'nın kontrolünün 1995 yılında orduya geçmesinin ardından Chemmani bölgesi yoğun askeri üsler ve kontrol noktalarıyla çevrili bir merkez haline geldi. Tamil toplumu, o yıllarda binlerce sivilin güvenlik güçleri tarafından zorla kaybedildiğini savunurken, hükümetler bu iddiaları sistematik olarak geri çevirdi. 1996 yılında 18 yaşındaki Tamil öğrencisi Krishanthi Kumaraswamy ve üç aile üyesinin öldürülerek buraya gömülmesi, bölgedeki mezarların ilk somut kanıtı oldu. 1998'de sonuçlanan davada beş asker idam cezasına çarptırılırken, sanıklardan Somaratne Rajapakse mahkemede "1990’ların ortalarında öldürülen 300 ila 400 kişinin Chemmani’ye gömüldüğünü" beyan etti. 1999 yılında yapılan sınırlı kazılarda 10'dan fazla iskelete ulaşılmasına rağmen soruşturma o dönem ilerletilemedi.

Sri Lanka İnsan Hakları Komisyonu, önceki yıl yaptığı incelemelerde mezarın geleneksel Hindu gömme usullerine uymadığını raporladı. Kalıntıların çoğunun kıyafetsiz, birbirine çok yakın ve yer yer üst üste, yalnızca 1-2 metre derinliğe gömüldüğü saptandı. Komisyon yetkilileri, mevcut verilerin ölümlerin yargısız infazlarla bağlantılı olabileceğine dair makul bir ihtimal barındırdığını vurguluyor. Jaffna Üniversitesi Adli Tıp Bölümü’nde muhafaza edilen kalıntılara ilişkin arkeolojik raporun eylül sonuna kadar mahkemeye sunulması bekleniyor. Örneklerin bir kısmının yaş tespiti için yurt dışına gönderilmesi ve ölüm nedenleri için kapsamlı tıbbi analizler yapılması planlanıyor.

Kayıp yakınlarının beklentileri ve uluslararası toplumun çağrıları

Kayıp kişilerin aileleri, ortaya çıkan iskeletlerin sevdiklerinin akıbetini netleştirebileceğini umut etse de ülkede daha önce bulunan 20’den fazla toplu mezarın sonuçsuz kalması güvensizliği artırıyor. 2018 yılında Mannar’da bulunan 350’den fazla iskelete dair soruşturmanın kovuşturmaya dönüşmemesi üzerine aileler, uluslararası soruşturma ve Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne başvuru taleplerini dile getiriyor. Adalet Bakanı Harshana Nanayakkara, hükümetin soruşturmayla işbirliği yaptığını ve DNA testleri için kayıp yakınlarından örnek beklediklerini ifade etti. Ordu sözcüsü Tuğgeneral Waruna Gamage ise güvenlik güçlerine yönelik suçlamaların ancak mahkeme huzurunda kanıtlanabileceğini belirtti.

İnsan Hakları İzleme Örgütü ve Birleşmiş Milletler, Sri Lanka’da geçmişteki soruşturmaların şeffaf yürütülmemesi nedeniyle kurban yakınlarının büyük bir güvensizlik içinde olduğunu bildiriyor. BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği yetkilisi Rory Mungoven, uluslararası desteğin soruşturmalara olan güveni yeniden tesis edebileceğini kaydetti. 2024 yılında göreve gelen Anura Kumara Dissanayake hükümeti etnik uzlaşma sözü vermesine rağmen, savaş suçlarının araştırılması için uluslararası bir mekanizma kurulmasına karşı çıkmaya devam ediyor.

Sri Lanka toplu mezar verileri karşılaştırması