Suriye devrimin 15. yıl dönümünü kutluyor

Suriye halkı Beşar Esad yönetimini deviren devrimin on beşinci yıl dönümünü kutlarken ülke genelinde yeni dönemle birlikte güvenlik ve istikrar arayışı sürüyor. 2024 yılındaki askeri harekatla yönetime gelen Ahmed el-Şaraa liderliğindeki hükümet, bir yandan uluslararası meşruiyetini pekiştirmeye çalışıyor bir yandan da yıllardır süren savaşın yaralarını sarmayı hedefliyor.

Suriye halkı, 2024 yılının sonlarında Beşar Esad yönetimini sona erdiren ayaklanmanın 15. yıl dönümünü bu Pazar günü kutlayacak. Süreç, 15 Mart 2011 tarihinde hükümet karşıtı protestocuların Deraa, Şam ve Halep sokaklarına dökülmesiyle başlamıştı. Tunus ve Mısır'daki hareketlenmelerin ardından Arap Baharı Suriye'ye de ulaşmıştı. İlk gösterilerin çoğu, Suriye'nin güneybatısındaki Deraa'da Esad karşıtı grafitiler çizdikleri için tutuklanan ve işkence gören gençlerin haberlerinin yayılmasıyla patlak vermişti.

Protestoların demokratik reformlar ve siyasi mahkumların serbest bırakılması talebiyle büyümesi üzerine Esad ve güçleri şiddetli baskıyla karşılık verdi. Temmuz 2011'e gelindiğinde Suriye ordusundan ayrılanlar Özgür Suriye Ordusu'nun kurulduğunu duyurdu. Bölgesel isyancı gruplar ve pek çok devletin de dahil olmasıyla ülke, yüz binlerce insanın öldüğü ve milyonlarcasının yerinden edildiği kanlı bir savaşa sürüklendi. Aralık 2024'te Hayat Tahrir el-Şam (HTŞ) grubunun gerçekleştirdiği hızlı saldırı Esad'ı görevden uzaklaştırdı ve Esad Rusya'ya kaçtı. Feshedilen HTŞ'nin lideri Ahmed el-Şaraa, şu an ülkenin devlet başkanı olarak güvenlik de dahil olmak üzere hırpalanmış bir devleti yeniden inşa etme çabalarına liderlik ediyor.

Devrim sonrası yeni Suriye ve siyasi dönüşüm

Suriye halkı, 50 yılı aşkın süredir ülkeyi yöneten Esad hanedanını devirmiş olmaktan gurur duyduklarını dile getiriyor. Başkent Şam, geçen yıl Esad'sız ilk devrim yıl dönümü kutlamalarında güllerle dolup taşmıştı. Bu yıl dönümü Ramazan ayına denk geldiği için yetkililer, Şam'ın güneyindeki Katana'da hayatını kaybedenlerin aileleriyle büyük bir iftar yemeği ve Berze'de genç devrimcilerin katılacağı bir buluşma planladı. Bilgi Bakanlığı çalışanı Bassem Hlyhl, "Allah'ın izniyle kutlayacağız" şeklinde konuştu.

Şaraa göreve geldiğinde, ülkeye uygulanan ağır uluslararası yaptırımlar gibi büyük zorlukların üstesinden gelip gelemeyeceğine dair soru işaretleri mevcuttu. Şaraa, bölgesel ülkelerin yanı sıra Başkan Donald Trump yönetimindeki Amerika Birleşik Devletleri ile iyi ilişkiler geliştirerek hızlı bir şekilde uluslararası meşruiyet kazandı. Atlantic Council Suriye Projesi kıdemli uzmanı Ömer Özkizilcik, Aralık 2025 tarihli raporunda "[A]l-Sharaa, kendisinden önceki hiçbir Suriye başkanının ulaşamadığı bir uluslararası meşruiyet düzeyine ulaştı" ifadelerini kullandı.

Güvenlik endişeleri ve toplumsal uzlaşı süreci

Suriye'de Esad'ın güvenlik güçleri tarafından tutuklanma veya işkence görme korkusu büyük oranda ortadan kalkmış olsa da güvenlik durumu hala hassas görünüyor. İdlibli Ahmad Khallak, "Benim için gün ışığında daha güvenli. Hala kimliği belirsiz kişilerin veya saldırganların elinde çok fazla silah var" değerlendirmesini yaptı. Bazı bölgelerin diğerlerinden daha güvenli olduğu, IŞİD savaşçılarının varlığı ve hırsızlık gibi adi suçların devam ettiği belirtiliyor.

Şaraa yönetimi, 14 yıl süren savaşın ardından devlet üzerinde tam kontrol sağlamak için çalışıyor. Mart 2025'te şiddetli çatışmaların yaşandığı kıyı bölgelerinde ve geçen yaz olayların tırmandığı güneydeki Süveyda'da kontrolü sağlama girişimleri bu kapsamda değerlendiriliyor. Kısa sürede çok sayıda yeni üye alan güvenlik güçlerinin hala personel ihtiyacı olduğu ve Şam gibi merkezlerin dışındaki çevre bölgelerde güvenlik varlığının aynı düzeyde olmadığı ifade ediliyor. Hükümet ayrıca, kuzeydoğuyu kontrol eden Kürt liderliğindeki Suriye Demokratik Güçleri'ni (SDG) orduya katmak için müzakereler yürüttü; Ocak ayındaki askeri harekatla bu bölgenin geniş bir kısmı geri alındı.

Avrupa Dış İlişkiler Konseyi için bir rapor hazırlayan Julien Barnes-Dacey, "İçişleri Bakanlığı iç sistemlerini güçlendirmek ve ülkenin sayısız güvenlik aktörü üzerinde daha fazla sorumluluk üstlenmek için harekete geçti" diye yazdı. Raporun devamında, "Yerel gerilimlerin yüksek seyrettiği Humus gibi bazı bölgelerde, hükümet güçlerinin güvenlik olaylarına verdiği profesyonel tepkiler yeni gerilim döngülerini engelledi. Geçen Mart ayında 1.400'den fazla Alevinin öldürüldüğü şiddet olaylarının ardından, toplumsal ilişkiler sahada yavaş yavaş düzeliyor gibi görünüyor; ancak azınlık gruplarının yeni Sünni ağırlıklı ülkedeki statüleri konusunda hala derin endişeleri var ve süregelen güvenlik tehditleriyle karşı karşıyalar" ifadelerine yer verildi.