Rusya'nın Starlink muadili olma hedefiyle geliştirilen Rassvet uydu projesi, devlet ajansı Roscosmos'un Sfera programındaki aksaklıklar üzerine özel sektör girişimine dönüşüyor. Plesetsk Kozmodromu'ndan gerçekleştirilen gizli fırlatmalarla test süreci hızlanan sistem, yaptırımlar altındaki Rus ordusunun Ukrayna sahasındaki iletişim ihtiyaçlarını karşılamak adına kritik bir askeri alternatif haline gelecek. Plesetsk Kozmodromu’ndan 23 Mart tarihinde bir grup küçük uzay aracını taşıyan roket fırlatıldı. Fırlatmaya dair resmi bir duyuru yapılmamış olsa da, uzay meraklıları 2020 yılından bu yana geliştirilen ve "Rus Starlink'i" olarak adlandırılan Rassvet uydularının ilk partisinin yörüngeye gönderilmesini bekliyordu. Devlet uzay ajansı Roscosmos, benzer bir program olan Sfera'nın planlandığı gibi gitmemesi nedeniyle bu projede resmi olarak yer almadı. Rassvet projesinin başarı şansı daha yüksek görülse de yaptırımlar altında üretimi ölçeklendirmenin zorlaşacağı düşünüldü. Elon Musk'ın Şubat 2022'de Rus birliklerinin Starlink terminallerine erişimini kesmesiyle birlikte, Moskova'daki Savunma Bakanlığı elinde başvurabileceği yerli bir alternatif bulamamıştı. Roscosmos, 2022 yılında çok uydulu Sfera sistemini yörüngeye yerleştirmeye başladığını duyurmuştu. 22 Ekim 2022'de fırlatılan ilk uydu Skif-D'nin ardından bu iddialı projeden başka bir fırlatma gerçekleşmedi. Sfera projesinin tarihsel gelişimi ve maliyet değişimleri Vladimir Putin tarafından Haziran 2018'de ilk kez telaffuz edilen "Sfera" ismi, Roscosmos'un "Efir" adlı geniş bant internet takımı projesinden bir gün sonra ortaya çıktı. Roscosmos yetkilileri, Sfera'nın internet, uydu görüntüleme ve navigasyonu içeren kapsamlı bir sistem olduğunu, Efir'in ise sadece internet bileşeni olduğunu açıkladı. Kurumun tüm sivil uydu projelerini tasarım veya yörünge farkı gözetmeksizin Sfera çatısı altında toplamaya karar verdiği gözlemlendi. Sfera için başlangıçta 300 milyar ruble olarak açıklanan maliyet tahminleri, daha sonra 640 uydunun üretimi ve fırlatılmasını kapsayacak şekilde 1,5 trilyon rubleye yükseldi. Söz konusu rakam ilerleyen dönemde 800 milyar rubleye indirildi. Savaş öncesi yıllarda beklenen finansman ve vaat edilen uydu sayısı sürekli küçülme gösterdi. Roscosmos 2022 yılına gelindiğinde, 2030 yılına kadar 162 uydu için 180 milyar rublelik bir maliyet öngördü. Hükümet 95 milyar ruble tahsis etme sözü vermesine rağmen üç yıl içinde yalnızca 40 milyar ruble sağlayabildi. Proje Aşaması / Bileşen Uydu Sayısı Hedefi Tahmini / Ayrılan Bütçe İlk Sfera Planı (2018-2020) 640 1,5 trilyon ruble Revize Edilen Plan Bilinmiyor 800 milyar ruble 2022 Güncel Hedefi 162 180 milyar ruble Hükümetin Tahsis Ettiği Pay - 40 milyar ruble Rassvet (Bureau 1440) 2027 Hedefi 250 - Rassvet (Bureau 1440) 2035 Hedefi 900 - Teknolojik engeller ve askeri ihtiyaçların dönüşümü Skif uydu takımı projesi, 8.070 kilometre yükseklikte çalışacak şekilde tasarlandı. Starlink'in 550 kilometredeki uydularına kıyasla bu yükseklik farkı, yer istasyonlarının boyutunu doğrudan etkiliyor. Skif sisteminin 1,8 ve 2,4 metre çapında antenler gerektirmesi, son kullanıcılardan ziyade mobil operatörler ve yolcu gemileri için uygun bir yapı sunduğunu gösteriyor. Büyük bir dronun üzerine dahi monte edilemeyecek bu antenler, savaş alanındaki kullanımı imkansız kılıyor. 2025 yılında başlayan ulusal Uzay projesine dahil edilmeyen Skif, fiilen kapatıldı. Megafon 1440 şirketi 2020 yılında kendi Starlink versiyonunu geliştirmeye başladı. Şirket ilk iki yıl içinde projeye 6 milyar ruble yatırım yaparak genç ve nitelikli bir kadro kurdu. 2022'de yaptırımlara maruz kalan bölüm, Bureau 1440 adıyla bağımsız bir tüzel kişiliğe dönüştürüldü ve FSB ile bağlantılı olduğu iddia edilen X Holding grubuna devredildi. 2023 ve 2024 yıllarında Rassvet serisi uydularla yapılan lazer haberleşme testleri başarıyla sonuçlandı. "Rassvet için planlanan stratejinin hem uydu sayısı hem de yer terminali teknolojisi açısından Starlink yönünde revize edileceği" öngörülüyor. Bureau 1440, 16 uydudan oluşan ilk büyük grubun fırlatılmasını uyduların hazır olmaması sebebiyle 2026 yılına erteledi. Rus ordusunun Starlink erişimini kaybetmesi, yerli alternatiflere olan ihtiyacı acil hale getirdi. Ulusal Veri Ekonomisi projesi kapsamında Bureau 1440'a federal bütçeden 102,8 milyar ruble sözü verilirken, şirket 2030 yılına kadar 329 milyar rublelik öz kaynak ayırdı. Seri üretim kapasitesi ve geleceğe yönelik beklentiler Modern mikroelektronik ürünlere yönelik ABD ve Avrupa yaptırımları, askeri sanayinin bileşen ihtiyacıyla birleşince uyduların seri üretimi zorlu bir sürece dönüştü. Dünyada seri uydu üretimini yalnızca birkaç Amerikan ve Çinli şirket başarabilmişken, Roscosmos'un Marathon IoT projesinde bu hedefi gerçekleştiremediği biliniyor. Rassvet'in konuşlanma hızı Rusya Savunma Bakanlığı'nın taleplerinin gerisinde kalsa da, Kremlin için yerli bir alternatif geliştirmek en yüksek öncelik haline geldi. Sfera projesi barış döneminde sivil kullanım için tasarlandığı için geri planda kalmaya devam ediyor. Militarize olmuş bir devlet yapısı için bu tür sivil odaklı girişimler güncelliğini yitirmiş durumda. Bureau 1440 ekibi, finansman sorunu yaşamasa da teknolojik ölçeklendirme ve yaptırımları aşma konusunda kritik bir sınav veriyor.
