Hürmüz Boğazı’nın kapanmasıyla petrol ve doğal gaz arzında yaşanan aksaklıklar, özellikle Asya ülkelerini yeniden kömüre yöneltti.
ABD ve İsrail’in İran’la yürüttüğü savaş, küresel petrol ve doğal gaz arzını sekteye uğratırken, enerji krizinin kazananlarından biri kömür oldu. Özellikle Asya ülkeleri, petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz tedarikindeki aksaklıklar nedeniyle elektrik üretiminde yeniden kömüre yönelmeye başladı.
Al Jazeera'da yer alan habere göre, Güney Afrikalı termal kömür üreticisi Thungela Resources, bu hafta yaptığı açıklamada yılın ilk yarısındaki kârının geçen yılın aynı dönemine göre iki katına çıktığını bildirdi. Şirket, artışta savaşın ardından yükselen kömür talebi ve fiyatlarının etkili olduğunu belirtti.
Enerji krizinin temelinde, İran’ın 28 Şubat’ta başlayan saldırıların ardından Hürmüz Boğazı’nı kapatması bulunuyor. Barış döneminde dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz sevkiyatının yaklaşık beşte biri bu güzergâhtan gerçekleştiriliyordu. Boğazın kapanması petrol ve doğal gaz arzını azaltırken fiyatların hızla yükselmesine yol açtı.
Krizden en fazla etkilenen bölgelerin başında Asya geliyor. ABD Enerji Enformasyon İdaresi verilerine göre 2022’de Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol ve gaz sevkiyatlarının yaklaşık yüzde 82’si Asya’ya gidiyordu. Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore başlıca alıcılar arasında yer alıyordu.
Bölgedeki enerji tesislerine yönelik saldırılar da arz sorununu ağırlaştırdı. Katar, Ras Laffan’daki dünyanın en büyük sıvılaştırılmış doğal gaz tesisinin İran saldırılarında devre dışı kalmasının ardından mart ayında bazı teslimat sözleşmelerinde mücbir sebep ilan etti. Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve Umman’daki çeşitli enerji tesisleri de çatışmalardan etkilendi.
Enerji veri şirketi Ember’ın analizine göre en olumsuz senaryoda küresel kömür üretiminin 2026 sonunda geçen yıla kıyasla yüzde 1,8 artması bekleniyor. Bu artış, ülkelerin kömürden uzaklaşma taahhütleri verdiği bir dönemde dikkat çekiyor.
Japonya kısıtlamaları kaldırdı
Savaşın başlamasından bu yana Japonya eski ve yüksek emisyonlu kömür santrallerine yönelik bazı kısıtlamaları kaldırırken, Güney Kore kömür santrallerinin kapatılmasına ilişkin takvimini erteledi. Bangladeş, Tayland, Filipinler ve Vietnam da doğal gaz stoklarını koruyabilmek için kömürden elektrik üretimini artırdı.
Pakistan’da ithal kömürden üretilen elektrik temmuz itibarıyla geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 90 arttı. Dünya kömür tüketiminin yaklaşık yüzde 70’ini gerçekleştiren Çin ve Hindistan da yüksek tüketimlerini sürdürüyor. Hindistan, artan elektrik talebini karşılamak amacıyla yeni kömür madenciliği projelerini devreye almaya hazırlanıyor.
İtalya kömürden çıkış takvimini 2038'e erteledi
Avrupa’da da benzer adımlar görülüyor. Almanya, enerji arz güvenliğini iklim taahhütleri nedeniyle riske atmayacağını belirtirken İtalya, kömürden çıkış takvimini 2025 sonundan 2038’e erteledi.
Artan talep kömür üreticilerinin gelirlerine de yansıdı. Dünyanın en büyük kömür ihracatçısı Endonezya, mart ayında üretimi azaltma planından geri adım attı. Kömürün ton fiyatı temmuz ayında 131,85 dolara yükselirken, geçen yıl aynı dönemde 102,20 dolar seviyesindeydi.
Thungela Resources’ın Avustralya’daki Ensham madenlerinde üretim yılın ilk yarısında yüzde 38 arttı. Şirket, hem Güney Afrika hem de Avustralya operasyonlarında yükselen talep ve fiyatların kârlılığı desteklediğini açıkladı.
Uzmanlar ise kömüre dönüşün iklim hedefleri açısından risk yarattığına dikkat çekiyor. Sıfır Karbon Analitiği’nden enerji dönüşümü uzmanı Nick Hedley, birçok Asya ülkesinin yenilenebilir enerji kapasitesinin yetersiz olması nedeniyle kriz dönemlerinde kömüre kolayca dönebildiğini belirtti.
Hedley’e göre doğal gaz fiyatları yükseldiğinde kömür daha ucuz bir seçenek haline geliyor ancak yenilenebilir enerji hâlâ maliyet açısından daha rekabetçi. Uzmanlar, mevcut enerji krizinin uzun vadede ülkeleri fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmaya ve temiz enerji yatırımlarını hızlandırmaya da zorlayabileceği görüşünde.
