Güneş enerjisi teknolojilerinin yaygınlaşması Afrika’da temel enerji ihtiyaçlarını karşılasa da gerçek ekonomik dönüşüm için yüksek kapasiteli sistemlere ihtiyaç duyuluyor. Elektrik erişimi, sürdürülebilir kalkınmanın temel taşı olarak kabul ediliyor. Yaşam kalitesini artıran, hane halkı geliri elde edilmesini sağlayan ve hayat standartlarını yükselten bu imkandan dünya genelinde 760 milyon insan mahrum yaşıyor. Bu uçurumun en derin olduğu bölge ise Afrika. Elektrik bağlantısı olmayan insanların yüzde 80'i, Sahra Altı Afrika'da, özellikle kırsal ve ulaşılması zor bölgelerde yaşıyor. Malavi, dünyada elektriğe erişim oranının en düşük olduğu ülkelerden biri konumunda bulunuyor. 2023 yılında Malavililerin sadece yüzde 16'sı elektriğe erişebilirken, kırsal bölgelerde bu oran yüzde 6 seviyesinde kaldı. Bölgedeki pek çok ülkede olduğu gibi Malavi'de de şebeke elektriği temel olarak hidroelektrik santrallerinden üretiliyor. Ancak mevcut şebeke, talebi karşılamakta yetersiz kalan ve güvenilir enerji hizmeti sunamayan eski bir altyapıya dayanıyor. Şebekeyi güncelleme ve genişletme çalışmaları ise yavaş ve maliyetli ilerliyor. Şebeke dışı güneş enerjisi ve Malavi pazarı Şebeke dışı güneş enerjisi, uzun ve maliyetli altyapı inşa sürecini baypas etme fırsatı sunarak kırsal elektrifikasyon stratejisi için cazip bir seçenek oluşturuyor. Malavi'nin şebeke dışı güneş enerjisi pazarı hızla büyüyor. 2020 ile 2021 yılları arasında pazar büyüklüğü dört katına çıktı. Uygulamalı ekonomistler, coğrafyacılar ve çevre bilimcilerden oluşan bir araştırma ekibi, ev tipi güneş enerjisi sistemlerinin Malavi'de herkes için gerçekten sürdürülebilir enerji sağlayıp sağlayamayacağını inceledi. Lilongwe Bölgesi'nin 28 köyünde 1.279 kırsal hane ile yapılan ankette; güneş enerjisinin benimsenme durumu, kimlerin bu teknolojiyi kullandığı ve elde edilen kazanımlar araştırıldı. Çalışma, bölgede halihazırda satılan iki yaygın teknolojiye odaklandı: Malavi'de güneş teknolojisi yaygınlaşırken, satın alımların çoğunun yalnızca telefon şarj etmeye ve küçük lambaları çalıştırmaya yeten daha ucuz cihazlar olduğu belirlendi. Daha varlıklı ailelerin bu teknolojilere yöneldiği, kalkınma etkisi yaratacak yüksek kapasiteli sistemleri ise sadece çok zengin kesimin alabildiği görüldü. Kullanım oranları ve kapasite kısıtlamaları Araştırma, güneş enerjisi kullanımının yaygın ancak eşitsiz olduğunu ortaya koydu. 2023 yılına gelindiğinde hanelerin yüzde 34'ü en az bir güneş enerjisi ürününe sahipken, mülkiyet oranında bir önceki yıla göre yüzde 4,5'lik bir artış yaşandı. Teknolojilerin yayılma hızı dikkat çekse de benimseme oranı doğrudan servet düzeyiyle ilişkilendirildi. Zengin hanelerin güneş teknolojilerini kullanma olasılığı çok daha yüksek çıktı. Güneş enerjisi mülkiyetinin dinamik bir yapıda olduğu gözlemlendi. Birçok hane, modüler genişleme yoluyla güneş teknolojisi arzını artırdı. Diğer yandan, güneş enerjisi sahiplerinin yüzde 29'u çalışma süresi boyunca en az bir güneş enerjisi cihazını kullanmayı bıraktı. Ev tipi teknolojilerin sağladığı enerji kapasitesinin genellikle çok düşük olduğu saptandı. Örneklemdeki ortalama cihaz kapasitesi sadece altı watt olarak ölçüldü. Bu miktar, yalnızca temel aydınlatma ve cep telefonu şarjı için yeterli oluyor. Güneş enerjisinin hane halkı üzerindeki etkileri Kapasitesi 50 watt'ın altında olan küçük cihazlara sahip haneler için etki sınırlı fakat anlamlı düzeyde kalıyor. İnsanlar telefonlarını şarj etmek için ticaret merkezlerine daha az gidiyor ve evde daha uzun süre aydınlatmaya sahip oluyor. Birçok aile, güvenlik gerekçesiyle geceleri ışıkları açık tutmak için güneş enerjili ampuller kullanıyor ve bu durum kendilerini daha güvende hissetmelerini sağlıyor. Daha dönüştürücü kazanımlar, 50 watt'ın üzerindeki büyük cihazlara sahip az sayıdaki hane tarafından elde ediliyor. Bu cihazlar, berber dükkanları veya küçük gıda mağazaları gibi işletmelerin çalıştırılmasına ve ışıkların çok daha uzun süre kullanılmasına olanak tanıyor. Bu kazanımların hem erkekler hem de kadınlar için geçerli olduğu görülüyor. Güneş enerjisi kullanımı ile finansal katılım arasında da güçlü bağlar bulunuyor. Güneş enerjisine sahip hanelerin, telefonlarını evde güvenilir bir şekilde şarj edebildikleri için mobil parayı kullanma olasılıkları daha yüksek. Ayrıca bu hanelerin, mobil para sayesinde kolayca para biriktirebilen kayıt dışı tasarruf gruplarına katılma oranı iki katına çıkıyor. Enerji dönüşümü için politika önerileri Güneş teknolojileri hızla yayılıyor ve temel enerji hizmetlerine erişimi iyileştiriyor. Şebeke elektriğinin ulaşamadığı yerlerde cep telefonu şarjı, aydınlatma ve finansal katılım önemli kazanımlar olarak öne çıkıyor. Fakat yüksek kapasiteli cihazların maliyeti ve sınırlı bulunabilirliği, güneş enerjisinin geçim kaynaklarını ne ölçüde dönüştürebileceğini kısıtlıyor. Çoğu hane için güneş enerjisi şu anda derin bir ekonomik değişimden ziyade günlük kolaylık sağlıyor. Daha dönüştürücü kalkınma etkileri için politika yapıcıların ve bağışçıların, modüler genişlemeye izin veren teknolojileri desteklemesi ve finansman seçeneklerini iyileştirmesi gerekiyor. Düşük gelirli haneler için sübvansiyonlar ve "kullandıkça öde" modellerinin geliştirilmesi, güneş teknolojilerinin sürdürülebilir kullanımı için kritik önem taşıyor. Sektöre yapılacak sürekli yatırım ve büyüme ile güneş enerjisi, herkes için sürdürülebilir enerjiye ulaşma konusunda kritik bir rol oynama vaadini sürdürüyor.
