ABD ve İran arasındaki gerilim yeni yaptırım dalgasıyla tırmanırken piyasalar Washington'ın ilan edeceği ekonomik önlemlere kilitlendi. Scott Bessent tarafından açıklanacak olan kapsamlı kısıtlamaların küresel enerji hatları ve petrol fiyatları üzerinde belirleyici bir rol oynaması bekleniyor.
ABD ile İran arasında son günlerde karşılıklı askeri saldırılar durmuş olsa da iki ülke arasındaki gerilim ve sert açıklamalar devam ediyor. Trump yönetimi, İran ekonomisini hedef alacak yeni ve kapsamlı yaptırımlar uygulamaya hazırlanıyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, yeni ekonomik tedbirlerin ayrıntılarını pazartesi günü düzenleyeceği basın toplantısında açıklayacağını söyledi. Bessent, Washington'ın İran'a yönelik ekonomik baskıyı şimdiye kadar görülmemiş seviyelere çıkarmayı planladığını belirtti.
Ekonomik izolasyon planı ve piyasalara yönelik etkiler
Bessent, ABD'nin İran'a karşı “dünyanın tarihindeki en büyük koordineli ekonomik izolasyonu” oluşturacağını söyledi. ABD'nin müttefiklerine de net bir mesaj vereceğini belirten Bessent, ülkelerin yaptırımlar konusunda Washington'ın yanında yer alması gerektiğini savundu. Bakan, uygulanacak ekonomik baskının İran'ı zayıflatması halinde ABD'nin yeniden büyük çaplı askeri operasyonlara başvurma ihtiyacının azalabileceğini ifade etti. İran ise Washington'ın yeni yaptırım planına sert tepki gösterdi. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bagai, ABD'nin yeni ekonomik yaptırımlarını “ekonomik savaş” olarak nitelendirdi ve Washington'ı Birleşmiş Milletler üyesi ülkeler üzerinde sınır ötesi egemenlik kurmaya çalışmakla suçladı. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, Müslüman ülkelerin yaptırımlara karşı ortak bir plan oluşturması gerektiğini söyledi. ABD Başkanı Donald Trump daha önce İran'a yönelik yeni hamleyi “herhangi bir ülkeye karşı şimdiye kadar uygulanan en ezici ekonomik operasyon” olarak tanımlamıştı. Trump, İran'ın yaptırımları aşmasına yardım eden ülkelere de ağır finansal cezalar uygulanacağı mesajını verdi. Başkanın açıklamaları, Washington'ın yalnızca İran'ı değil, İran'la ekonomik ilişkilerini sürdüren üçüncü ülkeleri de hedef alabileceği beklentisini artırdı.
Hürmüz boğazı ve deniz trafiğindeki son durum
ABD-İran geriliminin küresel ekonomi açısından en kritik sonuçlarından biri ise Hürmüz Boğazı'ndaki tanker trafiği olmaya devam ediyor. Boğazdan geçen gemi sayısı, ABD'nin İran'a karşı savaş başlatmasından önceki seviyelerin oldukça altında seyrediyor. Boğazın yeniden açılması için yürütülen görüşmelerin de şu ana kadar sonuç vermediği belirtiliyor. Bölgedeki gemi hareketliliğine dair veriler şu şekildedir:
| Gün | Geçen Gemi Sayısı (Kpler Verisi) |
|---|---|
| Pazar | 2 |
| Pazartesi | 10 |
Petrol fiyatlarındaki yükseliş ve küresel beklentiler
İran gerilimi petrol piyasasında da etkisini sürdürüyor. Brent petrol cuma günü 94,39 dolar, ABD Batı Teksas türü ham petrol ise 87,06 dolar seviyesinden kapandı. Brent ve WTI haftayı yüzde 5'in üzerinde yükselişle tamamladı. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın savaşın mümkün olduğunca erken sona ermesinin daha iyi olacağını söylemesi, petrol fiyatlarındaki yükselişi sınırlayan gelişmeler arasında yer aldı. RBC Capital Markets Küresel Emtia Stratejisi Başkanı Helima Croft, yeni yaptırımların etkisinin belirsiz olduğuna dikkat çekti. İran'ın halihazırda dünyanın en fazla yaptırım uygulanan ülkelerinden biri olduğunu belirten Croft, Washington'ın İran'ın ortakları Çin ve Rusya'yı hedef alıp almayacağının kritik olduğunu söyledi. Croft'a göre asıl soru, yeni yaptırımların İran'ın davranışlarını değiştirmeye yetip yetmeyeceği olacak. İran yönetiminin ABD'den daha uzun süre dayanabileceğine inandığı değerlendiriliyor.
