Hititlerin başkenti Hattuşa'da sürdürülen kazı çalışmalarında, binlerce yıl öncesine ait ve daha önce hiç tanımlanmamış gizemli bir dil keşfedildi. Anadolu'nun Tunç Çağı'ndaki en önemli siyasi merkezlerinden biri olan Boğazköy-Hattuşa'da yürütülen arkeolojik araştırmalar, tarihin derinliklerinden yeni bir kültürel mirası gün yüzüne çıkardı. MÖ 1650 ile 1200 yılları arasında hüküm süren Hitit İmparatorluğu'nun başkentinde yapılan kazılarda, bilim dünyasını heyecanlandıran yabancı bir dile ait metinler bulundu. Yaklaşık 100 yıldır devam eden çalışmalarda bugüne kadar 30.000 civarında çivi yazılı tablet elde edildi. Bu belgeler, bölgenin kadim tarihini, dini ritüellerini ve toplumsal düzenini aydınlatan en önemli kaynaklar arasında yer alıyor. Hattuşa, barındırdığı bu devasa arşiv ve tarihi doku sayesinde 1986 yılından bu yana UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde bulunuyor. Kalaşma topraklarından gelen gizemli tablet 2023 yılı kazı sezonunda ortaya çıkarılan yeni bir tablet, çok dilli Hitit arşivine beklenmedik bir katkı sağladı. Uzmanlar, yabancı bir ritüelin anlatıldığı metnin içerisinde daha önce tanımlanamayan bir dilin kullanıldığını fark etti. Julius-Maximilians-Universität (JMU) Würzburg’da Yakın Doğu Eskiçağ Araştırmaları Kürsüsü Başkanı Daniel Schwemer, Hititlerin farklı kültürlerin dini uygulamalarını kendi özgün dilleriyle kayıt altına alma konusunda büyük bir hassasiyet gösterdiğini ifade etti. Tabletteki Hititçe notlar, bu özel bölümün imparatorluğun kuzeybatı sınırında yer alan Kalaşma bölgesine ait olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar, pasajın içeriğini henüz tam olarak çözememiş olsa da, dilin Anadolu Hint-Avrupa dil ailesine mensup olduğunu kesinleştirdi. Hint-Avrupa dilleri ve Anadolu bağlantısı Günümüzde geniş bir coğrafyada konuşulan Hint-Avrupa dillerinin kökeni, dilbilimciler tarafından Karadeniz'in kuzeyine dayandırılıyor. Yeni keşfedilen dilin merkezi olan Kalaşma'nın, günümüzde Bolu veya Gerede yakınlarında olduğu tahmin ediliyor. Coğrafi olarak Palaca konuşulan bölgelere yakınlığına rağmen, bu yeni dilin yapısal özellikler bakımından imparatorluğun güneydoğusunda yaygın olan Luvice ile daha fazla ortak nokta taşıdığı belirlendi. Mevcut durumda eldeki veriler sınırlı olsa da, arkeologlar Anadolu topraklarında yapılacak yeni kazıların bu kadim dile dair daha kapsamlı bilgiler sunacağını öngörüyor.
