BYD, Türkiye'deki 1 milyar dolarlık yatırımını askıya alırken Çinli otomotiv devinin Macaristan'a yönelmesiyle gerilen Ankara-Pekin hattında diplomatik ve hukuki süreçler hız kazandı.
Çin ve Türkiye, ticaret, yatırım ve Avrupa pazarlarına erişim üzerine kurulu stratejik bir ortaklığı güçlendirmek için yıllarını harcarken 1 milyar dolarlık amiral gemisi niteliğindeki Çin yatırımının ani çöküşü, Pekin'in bölgedeki en önemli ekonomik ilişkilerinden birini yavaşlatma riski taşıyor.
Yıllardır samimi ve stratejik bir ilişki sürdüren iki ülke arasında Türkiye'nin AB Gümrük Birliği'ne erişimi, Çinli yatırımlar için cazibe merkezi oluşturuyordu.
Türkiye'de üretilen Çin mallarının ek gümrük ücreti ödemeden AB'ye girmesi, şirketlerin Çin ürünlerine yönelik yeni tarifeleri aşmasına da yardımcı oluyor.
Orta Koridor ulaşım ağı üzerinde yer alan Türkiye, okyanus rotalarına kıyasla Avrupa'ya tedarik zincirlerini ve sevkiyat sürelerini kısaltan lojistik bir avantaja sahip bulunuyor. Çin, 2025 yılında 45 milyar dolarlık ithalat hacmiyle Türkiye'nin küresel ölçekte üçüncü büyük ticaret ortağı konumunda yer alıyor.
ABD ve AB ile köklü bağları olan bir NATO üyesi olarak Türkiye, Çin ile gelişen iş birliğini stratejik bağımsızlığını pekiştirmek ve Batılı müttefikleri üzerinde koz elde etmek için kullanıyor. Türkiye aynı zamanda Çin liderliğindeki Şanghay İşbirliği Örgütü'nün (ŞİÖ) de ortağı sıfatını taşıyor.
Yatırımın durdurulması ve Macaristan tercihi
İki ülke arasındaki ilişkiler, Çinli elektrikli araç devi BYD Company Ltd'nin beklenen 1 milyar dolarlık yatırımının aniden durmasıyla gergin bir sürece girdi.
Temmuz 2024'te Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından güvence altına alınan yüksek profilli anlaşma, Türkiye'yi bir elektrikli araç üretim merkezi haline getirmeyi hedefliyordu.
BYD, geçen ay Manisa'da planladığı fabrikasını resmi olarak askıya alarak odağını Avrupa Birliği içindeki üretimi artırmaya kaydırdı.
BYD İcra Kurulu Başkan Yardımcısı Stella Li, 2026'nın dördüncü çeyreğinde Macaristan'ın Szeged kentindeki yeni tesiste montaj işlemlerine başlayacaklarını, tesisin yılda 150.000 adetlik üretim hedeflediğini ve kapasitenin daha sonra iki katına çıkarılacağını duyurdu.
AB içinde araç üretmek, BYD'nin Çin yapımı elektrikli araç ithalatına uygulanan %27'lik tarifeyi aşmasını da sağlıyor; Türkiye'nin Gümrük Birliği anlaşması "Avrupa'da Üretildi" korumacı düzenlemelerini aşmak için yetersiz kalıyor.
Ankara'nın ithal araçlarda sağladığı büyük vergi teşviklerine rağmen BYD'nin Türkiye'ye sırt çevirmesi dikkat çekmişti
Şirket bu teşvikler sayesinde 2025 yılında Çin'de 45.000'den fazla araç satarak 1 milyar dolara kadar ek kâr elde etti.
BYD'nin bu geri adımı sonrası Pekin, Ankara'nın yaşadığı hayal kırıklığını hafifletmek ve geniş jeopolitik hedeflerini korumak amacıyla Türkiye'de bir propaganda kampanyası başlattı.
Ekonomik denge arayışı
Ankara, ekonomik dar boğazlarda Çin yatırımlarını ve swap hatlarını güvence altına almak için geçmişte bu konudaki eleştirilerini hafifletmiş, meclis soruşturmalarını engellemiş ve Batılı ülkelerin kınama çağrılarına katılmaktan kaçınmıştı.
Halkla ilişkiler hamleleri başarısız olan projenin etkilerini azaltmaya çalışsa da uzmanlar, ekonomik zorluklar nedeniyle Ankara'nın Pekin ve Batılı müttefikleri arasındaki denge politikasını sürdüreceğini öngörüyor.
Türkiye, NATO Zirvesi'ne ev sahipliği yaparak ve ABD'nin CAATSA yaptırımlarını kaldırmasıyla önemli diplomatik kazanımlar elde etti.
BYD krizi ise yüksek enflasyon ve azalan uluslararası rezervlerin olduğu bir ekonomik konjonktüre denk geldi.
Hükümet, projenin iptali sonrası BYD'den yatırım teşviklerini geri almak için yasal süreç başlatmayı planlıyor.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, projede ilerleme kaydedilmediği gerekçesiyle BYD'nin ithalat vergisi avantajlarını iptal etti.
Vergi avantajlarının sona ermesinin ardından BYD'nin Türkiye'deki satışları keskin bir düşüş yaşadı ve şarj edilebilir hibrit segmentindeki liderliğini TOGG'a kaptırdı.
| Yatırım / Veri Kategorisi | Detay / Değer |
|---|---|
| BYD Yatırım Tutarı | 1 milyar dolar |
| Türkiye'nin Çin'den İthalatı (2025) | 45 milyar dolar |
| Macaristan Fabrikası Başlangıç Tarihi | 2026 (4. Çeyrek) |
| Macaristan Fabrikası Başlangıç Kapasitesi | 150.000 adet/yıl |
| AB'nin Çinli Elektrikli Araç Tarifesi | %27 |
| BYD'nin 2025 Çin Satışlarındaki Ek Kârı | 1 milyar dolara kadar |
kaynak: Middle East Eye
