Çin'in Taklamakan Çölü çevresinde yürüttüğü devasa ağaçlandırma projesi bölgeyi atmosferden karbon emen bir kaynağa dönüştürüyor Yeni bir araştırma, Çin'deki kitlesel ağaçlandırma çalışmalarının dünyanın en büyük ve en kurak çöllerinden birini, saldığından daha fazla karbonu atmosferden emen bir karbon yutağına dönüştürdüğünü ortaya koyuyor. Taklamakan Çölü'nün kenarlarında oluşturulan orman kuşağı, aşırı kurak ekosistemlerin insan müdahalesiyle iyileştirilebileceğine dair önemli bir örnek teşkil ediyor. Taklamakan Çölü, yaklaşık 337.000 kilometrekarelik bir alanı kaplayarak devasa bir sahayı kaplıyor. Yılın büyük bölümünde nemli havanın bölgeye ulaşmasını engelleyen yüksek dağlarla çevrili olan çöl, bitki yaşamı için son derece zorlu ve kurak koşullara sahip. Çin, son birkaç on yıldır bu çölün sınırları boyunca bir orman kuşağı ekerek çölleşmeyi durdurmaya çalışıyor. Yapılan yeni çalışma, bu yaklaşımın sonuç vermeye başladığını gösteriyor. İnsan müdahalesinin çöl ekosistemine etkisi Caltech'te gezegen bilimi profesörü ve NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı'nda kıdemli araştırmacı olan Yuk Yung, "İnsan liderliğindeki müdahalenin en uç kurak manzaralarda bile karbon tutumunu etkili bir şekilde artırabileceğini, bir çölü karbon yutağına dönüştürme ve çölleşmeyi durdurma potansiyelini ilk kez tespit ettik" açıklamasında bulunuyor. Taklamakan Çölü'nün %95'inden fazlası hareketli kumlarla kaplı olduğu için bölge uzun süre biyolojik bir boşluk olarak kabul edildi. Çöl, 1950'lerden bu yana Çin'in yoğun şehirleşme ve tarım arazilerinin genişletilmesi sürecinde büyümeye devam etti. Doğal arazilerin dönüştürülmesi, toprağı süpüren ve yerine kum bırakan kum fırtınaları için uygun koşullar yaratarak arazi bozulmasına ve çölleşmeye yol açtı. Büyük Yeşil Duvar projesi ve kazanımlar Çin, 1978 yılında çölleşmeyi yavaşlatmak amacıyla Üç-Kuzey Barınak Kuşağı Programı adı verilen devasa bir ekolojik mühendislik projesini başlattı. "Büyük Yeşil Duvar" olarak da bilinen projenin hedefi, 2050 yılına kadar Taklamakan ve Gobi çöllerinin kenarlarına milyarlarca ağaç dikmek olarak belirlendi. Kuzey Çin'de bugüne kadar 66 milyardan fazla ağaç dikildi. Çin, 2024 yılında Taklamakan Çölü'nü bitki örtüsüyle tamamen çevrelemeyi başardı. Araştırmacılar, bu çabanın kum tepelerini sabitlediğini ve ülkedeki orman varlığının 1949'daki %10 seviyesinden bugün %25'in üzerine çıktığını belirtiyor. Bilim insanları, çölün çevresindeki bitki örtüsünün artık atmosfere salınan karbondan daha fazlasını emdiğini tespit etti. Karbon yutağına dair bilimsel bulgular Araştırmacılar, son 25 yılda Taklamakan Çölü'ndeki yağış, bitki örtüsü, fotosentez ve karbondioksit akışlarını gösteren uydu verilerinin yanı sıra farklı örtü tiplerine ait yer gözlemlerini analiz etti. Bulguları desteklemek için küresel karbon kaynaklarını ve yutaklarını modelleyen Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi'nin Karbon Takipçisi de kullanıldı. PNAS dergisinde yayımlanan sonuçlar, Büyük Yeşil Duvar ile hem zaman hem de mekan açısından örtüşen uzun vadeli bir bitki örtüsü genişlemesi ve karbondioksit alımı trendini gösteriyor. Çalışma süresi boyunca Temmuz-Eylül aylarını kapsayan ıslak mevsimdeki yağış miktarı, kurak mevsime göre 2,5 kat daha yüksek seyretti ve ayda ortalama 16 milimetre olarak ölçüldü. Yağışlar çöl kenarlarındaki yeşilliği ve fotosentezi artırarak karbondioksit seviyelerinin ıslak mevsimde 416 ppm'den 413 ppm'e düşmesini sağladı. Dönem / Veri Türü Ölçülen Değer Taklamakan Çölü Yüzölçümü 337.000 kilometrekare 1949 Orman Varlığı Oranı %10 Güncel Orman Varlığı Oranı %25 üzeri Dikilen Ağaç Sayısı 66 milyar+ Islak Mevsim Yağış Ortalaması 16 mm (aylık) Önceki araştırmalar Taklamakan Çölü'nün bir karbon yutağı olabileceğini öne sürmüş ancak bu çalışmalar kum tarafından emilen karbondioksite odaklanmıştı. O dönemdeki çalışmalar, yükselen sıcaklıkların kumdaki havanın genişlemesine ve karbondioksit salınmasına neden olması sebebiyle kumun istikrarlı bir karbon yutağı olmadığını savunuyordu. Yuk Yung, "Bu çalışmanın sonuçlarına dayanarak, Taklamakan Çölü, sadece kenarları civarında olsa bile, bir çölü karbon yutağına dönüştürme olasılığını gösteren ilk başarılı modeli temsil ediyor" diyor. Büyük Yeşil Duvar'ın çölleşmeyi yavaşlatma potansiyeli tartışılmaya devam etse de karbon yutağı olarak üstlendiği rolün diğer çöl bölgeleri için değerli bir model teşkil edebileceği vurgulanıyor.
