Donald Trump'tan İran'a Taş Devri tehdidi

Donald Trump, İran'ı "Taş Devri'ne döndürme" tehdidinde bulunurken Hürmüz Boğazı'ndaki belirsizlik küresel piyasalarda petrol fiyatlarının fırlamasına ve borsaların sert düşüşüne neden oldu. ABD güçlerinin önümüzdeki haftalarda saldırılarını şiddetlendireceğini açıklayan Trump, kritik enerji koridorunun geleceğine dair net bir yol haritası sunmadı.

ABD Başkanı Donald Trump, askeri hedeflerine ulaşıldığını veya bu hedeflerin aşıldığını savunmasına rağmen, Amerikan kuvvetlerinin önümüzdeki iki veya üç hafta boyunca İran'ı "son derece sert bir şekilde" vurmaya devam edeceğini ve ülkeyi "Taş Devri'ne geri döndüreceğini" söyledi.

Çarşamba gecesi yaptığı ulusa sesleniş konuşmasında İran ile müzakerelere değinmeyen Trump, küresel petrol ve gaz taşımacılığı için kritik bir su yolu olan Hürmüz Boğazı'nın açılması için İran'a verdiği 6 Nisan son mühletinden de bahsetmedi.

Boğazın yeniden açılmaması durumunda İran'ın enerji altyapısına saldırı tehdidinde bulunan Trump, dünya genelinde enerji fiyatlarını yükselten arz kesintilerini sona erdirmek için net bir plan sunmadı. Normalde boğazdan geçen sevkiyatlara bağımlı olan ülkelere, bu kaynakları kendilerinin gidip "alması" çağrısında bulundu.

Trump'ın açıklamalarının ardından Asya ve Avrupa'da petrol fiyatları %7'den fazla değer kazanırken borsalar geriledi. Salı günü ABD'de ortalama benzin fiyatları 2022'den bu yana ilk kez galon başına 4 dolar eşiğini aşarak dünya çapında gıda maliyetlerini de yukarı çekti.

İsrail'in Lübnan saldırıları ve bölgedeki insani bilanço

Lübnan Sağlık Bakanlığı, son 24 saat içinde İsrail saldırılarında 27 kişinin öldüğünü ve 105 kişinin yaralandığını duyurdu. Hizbullah'ın 2 Mart'ta İran ile dayanışma amacıyla İsrail'in kuzeyine roket atmasının ardından başlayan yoğun bombardımanlarda, şimdiye kadar 125'i çocuk ve 91'i kadın olmak üzere toplam 1,345 kişi hayatını kaybetti. Yaralı sayısı 4,040'a ulaşırken ölenler arasında 53 sağlık çalışanı bulunuyor. İsrail saldırılarının 82 acil tıbbi hizmet tesisini hedef aldığını belirten bakanlık, İsrail kara güçlerinin Güney Lübnan işgali sürerken bir milyondan fazla Lübnanlının yerinden edildiğini bildirdi.

Tahran'da yaşayan bir mühendis, Trump'ın İran'ı Taş Devri'ne geri döndürme tehditlerinin İran halkını umursamadığını gösterdiğini dile getirdi. Güvenlik endişesiyle ismini vermek istemeyen mühendis, Trump'ın niyetinin sadece İslam Cumhuriyeti rejimini değil, ülkenin altyapısını ve kültürünü yok etmek olduğunu belirterek duyduğu öfkeyi aktardı. "İran halkını gerçekten umursamıyor. Geleceği gerçekten umursamıyor" diyen Tahranlı mühendis, kara istilası ihtimalini ciddiye aldığını ve bunun İran'ı yıllarca geriye götürecek "daha büyük bir çıkmaz" olacağını öngörüyor.

İran destekli Yemenli isyancı grubun lideri Abdülmelik el-Husi, grubunun bu hafta füze ve insansız hava aracı saldırıları düzenleyerek ABD ve İsrail'e karşı ortak operasyonlara katıldığını açıkladı. Televizyon konuşmasında "Düşman hedeflerine ulaşırken boş durmayacağız, tüm yükü sanki bizi ilgilendirmiyormuş gibi başkalarına bırakmayacağız" diyen El-Husi, bölgedeki askeri üsleri hedef alan İran saldırılarını övdü. Ortak operasyonların süreceğini ifade eden Husi lider, Tahran rejimine desteğini yineleyerek Cuma günü Sana'da dayanışma mitingleri yapılması çağrısında bulundu.

Küresel piyasalarda yaşanan sert dalgalanmalar

Trump'ın çatışmayı sona erdirmek için net bir takvim sunmadan saldırılara devam etme sözü vermesiyle piyasalar sarsıldı. ABD piyasalarının açılmasıyla S&P 500 %1,2, Dow Jones 600 puan ve Nasdaq %1,7 değer kaybetti. ABD ham petrolünün varil fiyatı %10'dan fazla artarak 110 doların üzerine çıktı. Kutsal Cuma (Good Friday) nedeniyle Wall Street'in kapalı olacağı haftanın son işlem gününde, yatırımcıların belirsizlik karşısındaki endişesi rakamlara yansıdı.

İran devlet televizyonu, Devrim Muhafızları üyelerinin fırlatılmaya hazırlanan füzelerin üzerine Trump aleyhine mesajlar yazdığı görüntüleri yayınladı. Mesajlardan birinde "Amerika'nın içinde bile BEYAZ SARAY'DAKİ SUÇ ÇETESİ tarafından yürütülen savaşı kınayan herkese teşekkürler" ifadesi yer aldı. Lübnan Başbakanı Nawaf Salam ise ülkesinin "başkalarının savaşının" kurbanı olduğunu söyledi. Beyrut yönetiminin, Kasım 2024'te ABD arabuluculuğunda sağlanan ateşkes hükümlerini uygulama çabalarına rağmen Lübnan'ın tahmin edilemez bir savaşın içine çekildiğini savunan Salam, İsrail'in işgal alanını genişletme ve tampon bölgeler oluşturma niyetinin açık olduğunu belirtti.

Uluslararası tepkiler ve diplomatik kriz

İngiltere Dışişleri Bakanı Yvette Cooper, 40'tan fazla ülkenin diplomatlarıyla yaptığı görüşmede İran'ın küresel ekonomiyi rehin aldığını ifade etti. ABD'nin katılmadığı sanal toplantıda Cooper, Hürmüz Boğazı'nın güvenliğini sağlamak için askeri planlamacıların da bir araya geleceğini açıkladı. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron ise Hürmüz Boğazı'nı askeri operasyonla açma fikrini "gerçek dışı" olarak nitelendirdi. Macron, böyle bir girişimin sonsuz zaman alacağını ve Devrim Muhafızları'nın balistik füze tehditlerine açık olacağını savunarak çözümün ancak İran ile koordinasyon ve müzakere yoluyla mümkün olabileceğini vurguladı.

Güney Kore Cumhurbaşkanı Lee Jae Myung, Orta Doğu'daki savaşın tetiklediği "olağanüstü" enerji kriziyle mücadele etmek için 26,2 trilyon wonluk (17,2 milyar dolar) ek bütçe onayı istedi. Enerji krizini "gelip geçici bir sağanak değil, süresi belirsiz devasa bir fırtına" olarak tanımlayan Lee, fonların petrol fiyat tavanı uygulaması ve dar gelirli ailelere sübvansiyon sağlanması için kullanılacağını belirtti. Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Mao Ning ise seyrüsefer güvenliğinin ancak düşmanlıkların sona ermesiyle sağlanabileceğini, askeri yöntemlerin sorunu temelden çözemeyeceğini ifade etti.

İran yargısına bağlı Mizan haber ajansı, Ocak ayındaki protestolarla bağlantılı olarak 18 yaşındaki Emirhüseyin Hatami'nin idam edildiğini duyurdu. İnsan hakları grupları Hatami'nin siyasi bir mahkum olduğunu ve zorla alınan itiraflarla mahkum edildiğini savunurken rejim üzerindeki uluslararası baskı artıyor. Öte yandan, ünlü insan hakları avukatı Nasrin Sotoudeh'in de Tahran'da gözaltına alındığı bildirildi. Trump'ın NATO'dan ayrılma imalarını eleştiren Fransa Cumhurbaşkanı Macron, ABD'nin tek başına başlattığı bir operasyon için müttefiklerinden destek bekleyemeyeceğini söyleyerek "Bu bizim operasyonumuz değil" dedi.

İLGİLİ HABER Trump'tan İran açıklaması: 7 gün istediler 10 gün verdim Trump, İran ile yürütülen süreç ve Orta Doğu'daki askeri gerilime dair kritik açıklamalarda bulundu. ABD Başkanı, bölgedeki enerji güvenliği ve nükleer tesislerin hedef alınmasıyla ilgili gelişmeleri değerlendirirken, Hürmüz Boğazı'na olan bağımlılığın azaldığını savundu.