Türkiye’nin yeşil dönüşüm sürecinde kritik bir kilometre taşı olarak kabul edilen Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi’nde (ETS), bu yıl içerisinde mevzuat hazırlıklarının tamamlanması ve sistemin ilk pilot denemelerinin hayata geçirilmesi hedefleniyor. 2026-2028 yıllarını kapsayan Katılım Öncesi Ekonomik Reform Programı çerçevesinde yapılan incelemeler, yeşil ekonomiye geçişi hızlandırmak amacıyla ETS’nin kurulacağını ortaya koyuyor. Bu yeni mekanizmanın özellikle yüksek düzeyde sera gazı salımı gerçekleştiren çimento, demir-çelik, kimya endüstrisi ve alüminyum üretimi gibi temel sanayi kollarında köklü bir dönüşümü tetiklemesi bekleniyor. Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nın (SKDM) bu yılın ilk günlerinden itibaren uygulama aşamasına geçmesiyle birlikte, ETS’ye yönelik çalışmalar da ivme kazandı. Böylece sera gazı emisyonlarının azaltılması amacıyla piyasa koşullarına dayalı bir kontrol mekanizması işletilecek. Kurulacak sistemle emisyon miktarlarına bir üst sınır getirilecek ve bu sınırlar dâhilindeki emisyon izinlerinin serbest piyasada alım satımına olanak tanınacak. Avrupa Birliği sistemine tam uyum sağlanacak Sera gazı salımlarının azaltılarak sanayinin temiz teknolojilere yönlendirilmesi ve küresel standartlarla uyumlu bir karbon fiyatlandırma yapısının oluşturulması amacıyla bu yıl gerekli hukuki düzenlemeler yayımlanacak ve ilk saha denemelerine başlanacak. Yürütülen teknik çalışmalarda Türkiye’nin kuracağı sistemin Avrupa Birliği (AB) ETS standartlarıyla tam uyumlu olmasına özel önem veriliyor. Planlama kapsamında Enerji Piyasaları İşletme AŞ (EPİAŞ) tarafından geliştirilen ETS Piyasası Yönetim Sistemi Platformu’nun simülasyon ortamında devreye alınması ve İşlem Kayıt Sistemi’nin siber güvenlik testlerinin yıl içinde tamamlanması öngörülüyor. Entegrasyon çalışmalarıyla emisyon izleme, raporlama ve doğrulama süreçleri doğrudan EPİAŞ’ın teknolojik altyapısına dâhil edilecek. Ayrıca bu yıl içinde sisteme katılacak endüstriyel tesisler için eğitim programları ve dijital rehber dokümanlar hazırlanacak. Pilot uygulama dönemi 2028 yılına kadar sürecek Türkiye’nin karbon ticaret sistemi kurma hedefi doğrultusunda önümüzdeki yıl da çalışmaların kesintisiz devam edeceği belirtiliyor. Takvime göre pilot ETS uygulama süreci 2027 yılı boyunca da sürecek. Pilot aşamaların beklenen verimlilikle tamamlanması hâlinde, 2028 yılında ETS’nin ilk resmî uygulama döneminin başlatılması planlanıyor. Sistemin farklı sektörler üzerindeki ekonomik ve çevresel etkileri bu süreçte yakından izlenerek analiz edilecek. EPİAŞ’ın pilot aşamada devreye alacağı piyasa yönetim sisteminin, geliştirilmiş özelliklerle ana uygulama döneminde de merkezî rol üstlenmesi bekleniyor. Bu yapının, Türk ihracatçısının SKDM kapsamında karşılaşabileceği ek mali yükleri hafifletmesi de temel beklentiler arasında yer alıyor. Emisyon ticaret sistemi mali yükleri azaltacak Ekonomik Reform Programı kapsamında, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası desteğiyle hazırlanan “Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nın Türk Ekonomisine Potansiyel Etkisi” başlıklı analiz çalışmasının sonuçları dikkat çekiyor. Analizler, SKDM’nin uygulanmasıyla ortaya çıkabilecek mali yüklerin, yerli bir ETS kurulması hâlinde önemli ölçüde azalacağını gösteriyor. Buna göre 2027 yılı için öngörülen 138 milyon avroluk maliyetin 56 milyon avroya, 2032 yılında beklenen 2 milyar 579 milyon avroluk maliyetin ise 1 milyar 79 milyon avro seviyesine gerileyebileceği hesaplanıyor. Türkiye, bu sistemle küresel karbon vergilerinden kaynaklanan maliyetleri ülke içinde tutmayı ve elde edilen kaynağı düşük karbonlu kalkınma projelerinde kullanmayı hedefliyor. Hayata geçirilecek ETS ile Türkiye’nin 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda en kritik adımlardan birinin atılması amaçlanıyor.
