Fransa ve Almanya arasında altıncı nesil savaş uçağı krizi

Almanya ve Fransa arasında yürütülen altıncı nesil savaş uçağı projesi FCAS, iki ülkenin uzlaşmaz öncelikleri ve iş paylaşımı konusundaki anlaşmazlıkları nedeniyle ciddi bir tıkanma noktasına girdi. Projenin ana yüklenicileri olan Dassault Aviation ve Airbus arasındaki fikri mülkiyet tartışmaları sürerken, liderlerin önümüzdeki ay yapacağı görüşme programın geleceği açısından kritik bir dönüm noktası teşkil ediyor.

Fransız ve Alman liderler, altıncı nesil insanlı bir savaş uçağı geliştirmeyi amaçlayan ve durma noktasına gelen Gelecek Nesil Muharip Hava Sistemi (FCAS) programını yeniden canlandırmanın yollarını aramak üzere önümüzdeki ay bir araya geliyor.

Uçak projesi, Fransa merkezli Dassault Aviation ile Almanya merkezli Airbus Savunma ve Uzay biriminin iş yükü paylaşımı ve fikri mülkiyet hakları konusunda anlaşmaya varamaması nedeniyle defalarca türbülansa girdi.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, bir Avrupa Konseyi toplantısı öncesinde gazetecilere verdiği demeçte, "Anlaşamıyor gibi görünüyorlar. Bizim görevimiz bir anlaşmaya varmalarını sağlamaktır, bu nedenle önümüzdeki haftalarda Airbus ve Dassault'yu birbirine yaklaştırmak için ortaklaşa bir girişim başlatmaya karar verdik. Bu, tam olarak ortak zemin alanlarını belirlemek için sakin ve saygılı bir şekilde yapılmalıdır." ifadelerini kullandı.

Fransa ve Almanya daha önce geçen yılın sonuna kadar bir anlaşmaya varma sözü vermiş olsalar da kendi belirledikleri bu süreyi aşmış durumdalar.

Fcas programında iş paylaşımı ve hakimiyet krizi

FCAS programının hedefi başlangıçtan itibaren hava muharebesini yeniden tanımlamak, Avrupalı olmayan uluslara, özellikle de Amerika Birleşik Devletleri'ne olan askeri bağımlılığı azaltmak ve NATO savunma ortaklıklarını güçlendirmek gibi iddialı amaçlar taşıyordu.

Projedeki en büyük sorunlardan birini, Dassault Aviation'ın başlangıçta iş yükünün yüzde 51'ini üstlenmesinin planlanmış olması oluşturuyor. Alman kaynaklara göre Fransız firması bu oranı yüzde 80'e çıkarmaya çalışırken, bu durum uçağın temel olarak Airbus, İspanyol Indra ve ITP Aero'nun daha az katkısıyla üretilen bir Dassault uçağı olması anlamına geliyor.

Şirketlerin önümüzdeki ay ortak bir zemin bulup bulamayacağı belirsizliğini korurken, Dassault Aviation FCAS programı kapsamındaki avcı uçağının ana geliştiricisi, Airbus ise programın yapısının denetleyicisi konumunda bulunuyor. Dassault daha da büyük bir rol talep ederken, Airbus yetkilileri halihazırda üzerinde mutabık kalınan çerçevenin korunması gerektiğini savunuyor.

İki ülkenin farklı teknik beklentileri ve alternatifler

Eurofighter Typhoon ve Dassault Rafale uçaklarının yerini alacak olan insanlı savaş uçağı bileşeninin kabiliyetleri konusunda da ciddi görüş ayrılıkları yaşanıyor. Geçmişin bir yansıması olarak Rafale, 1980'lerin başında Fransa'nın Typhoon programından ayrılmasıyla doğmuştu ve benzer bir durumun 2020'lerde tekrarlanabileceği öngörülüyor.

Alman yetkililer, tek bir avcı uçağının altıncı nesil bir uçak için farklı gereksinimleri karşılayamayabileceğini, her ulusun daha geniş bir FCAS şemsiyesi altında kendi muharip uçağını geliştirmesi gerektiğini öne sürüyor. Fransa, nükleer silah taşıyabilen ve uçak gemilerinden operasyon yapabilen bir uçak talep ederek bu öneriye karşı çıkıyor.

Almanya'nın nükleer silahı veya uçak gemisi bulunmadığı gibi bunları inşa etme planı da bulunmuyor.

Almanya Şansölyesi Friedrich Merz, Şubat ayında bir podcast yayınında, "Bu, şu anda Alman ordusunda ihtiyacımız olan şey değil." diyerek Berlin'in bu kabiliyetlere ihtiyaç duymadığını vurguladı. Aynı "muharebe bulutu" iletişim ağını kullanabilecek ayrı uçaklar fikri Fransız tarafının ilgisini çekmezken, Dassault CEO'su Eric Trappier böyle bir adımın programı tamamen rayından çıkaracağını savunuyor. Trappier, "Eğer Airbus, Dassault ile çalışmak istememe pozisyonunu sürdürürse, o zaman proje ölmüştür. İhtiyacımız olursa başka ortaklar buluruz." açıklamasında bulundu.

Avrupa hava savunma projelerindeki mevcut durum ve katılımcılar

Trappier, FCAS'a başka firmaların katılabileceğini belirtse de Belçika dışında seçeneklerin sınırlı olduğu görülüyor. Belçika, FCAS'a başlangıçta gözlemci olarak küçük bir ortak şeklinde katılmak isterken; İngiltere, İtalya ve Japonya gibi diğer büyük hava güçleri Tempest girişimi temelinde yükselen Küresel Muharip Hava Programı (GCAP) üzerinde çalışıyor.

Polonyalı yetkililerin de GCAP'a katılmak için görüşmeler yaptığı bildirilirken, FCAS programının çökmesi durumunda kapı Almanya'ya da açık bırakılıyor. Bu senaryo gerçekleşirse, İspanya'nın Fransa hakimiyetindeki FCAS projesinde mi kalacağı yoksa Almanya ile birlikte GCAP'a mı katılacağı henüz bilinmiyor.

İspanya'nın İngiltere, Almanya ve İtalya ile birlikte Eurofighter Typhoon'un ana ortaklarından biri olması, GCAP seçeneğini daha olası kılıyor. Suudi Arabistan GCAP içinde rol almak istediğini belirtirken, Hindistan'ın da altıncı nesil uçak konsorsiyumlarından birine katılma arayışı sürüyor. Mevcut tabloda en muhtemel sonuç, 1980'lerdeki bölünmenin tekrarlanarak Avrupa'nın pan-Avrupa bir GCAP konsorsiyumu ve Fransa hakimiyetindeki bir FCAS yapısı ile karşı karşıya kalması olarak değerlendiriliyor.