İnternet kesintisi gölgesinde İran cezaevlerinde gizli idam endişesi

İran’da devam eden askeri hareketlilik ve hava saldırıları nedeniyle başkent Tahran’daki sokaklar sessizliğe bürünürken tahliye edilmeyen cezaevlerindeki mahkumların hayati tehlikesi her geçen gün artıyor. Temel ihtiyaçlardan mahrum bırakılan ve sığınak imkanı bulunmayan tutukluların aileleri, iletişim karartması altında yakınlarının can güvenliğinden endişe ediyor.

ABD ve İsrail'in hafta sonu İran'a yönelik saldırılar başlatmasından bu yana Tahran sokakları büyük oranda sessizliğe gömüldü. Birçok bölge sakini, İsrail makamlarının ve ABD Başkanı Donald Trump’ın sığınak bulma yönündeki tavsiyelerine uyarak başkenti terk edip kuzey eyaletlerine kaçtı. Ancak herkesin ayrılma imkanı bulunmuyor. İnsan hakları örgütlerinin raporlarına göre, Kuzey Tahran'daki kötü şöhretli Evin Hapishanesi'nde tutulan mahkumlar, hava saldırıları sırasında kilitli tutuldu ve çatışmaların başlangıcından bu yana kendilerine yiyecek verilmedi.

Evin hapishanesinde kaos ve gıda sıkıntısı

İran İnsan Hakları Topluluğu tarafından pazar günü yayınlanan raporda, "Evin Hapishanesi'ndeki iç durum kaotik olarak nitelendirildi. Cezaevi idari personelinin kapıları kapatıp tesisleri terk ettiği söyleniyor." ifadesine yer verildi. Kuruluş, mahkumların yiyecek olarak sadece kısıtlı miktarda ekmeğe sahip olduğunu, kadınlar koğuşu da dahil olmak üzere bazı bölümlerde yemek dağıtımının tamamen durduğunu bildirdi. Teyit edilmemiş raporlar, İran terörle mücadele gücünün hapishanenin kontrolünü polisten devraldığını belirtiyor.

Salı günü hapishane duvarının bir kısmı hava saldırısıyla yıkıldı. Mahkum yakınları kompleksin dışında toplansa da ölen ya da yaralanan olup olmadığına dair bilgi edinmeyi başaramadı; fakat bazı mahkumlar daha sonra telefon görüşmesi yapma imkanı buldu. Casusluk suçlamasıyla 2017 yılında idam cezasına çarptırılan ve parmaklıklar ardındayken İsveç vatandaşlığı verilen akademisyen Ahmadreza Djalali'nin eşi Vida Mehrannia, AFP'ye verdiği demeçte, "Bana yiyecekleri olmadığını, durumun gerçekten kötü olduğunu ve gelecekte ne olacağından korktuklarını söyledi." bilgisini paylaştı. Djalali, eşiyle salı günü gerçekleştirdiği iki dakikalık görüşmede, gardiyanların hala dışarıda nöbet tutmasına rağmen "hapishanenin içinde kapıları kilitleyip gittiklerini" ve mahkumların "umutsuz" hissettiğini doğruladı.

Uluslararası mahkumların durumu ve sığınak eksikliği

Tutuklu İngiliz çift Lindsay ve Craig Foreman'ın oğlu Joe Bennett de Reuters'a yaptığı açıklamada ebeveynleriyle konuşabildiğini belirterek, "Jetlerin geçtiğini duyuyorlar. Evin dışındaki çevre bölgelere vuran bombaların sesini duyuyorlar. Bombalardan biri hapishaneye o kadar yakındı ki aslında... camları ve tavanı deldi." dedi. Siyasi suçluların yanı sıra güvenlik ve casusluk suçlamasıyla tutulan yabancı uyrukluların da bulunduğu Evin Hapishanesi'nde atmosfer, şehirdeki protestoların ardından yeni tutukluların getirilmesiyle daha da gerginleşti. Ocak ayındaki hükümet karşıtı protestolarda tutuklananlarla birlikte ülke genelinde on binlerce siyasi mahkumun bulunduğu tahmin ediliyor.

Nobel ödüllü Narges Mohammadi'nin vakfı, Tahran'ın kuzeybatısındaki Qezelhesar ve Hazar Denizi yakınındaki Lakan hapishanelerinde de benzer krizlerin yaşandığını doğruladı. Bu tesislerde "gıda sıkıntısı, kantinlerin kapanması ve tıbbi bakıma erişimin azalmasıyla karakterize edilen" insani felaketlerin yaşanabileceği uyarısı yapıldı. Uluslararası Af Örgütü'nden Nassim Papayianni, mahkumlar arasındaki panik ve korkunun her geçen gün arttığını vurgulayarak, "Bir sonraki adımda ne olacağını bilmiyorlar: Daha fazla patlama olacak mı ve olursa ne yapmalılar, çünkü hapishanelerde sığınak yok." açıklamasını yaptı.

Savaş gölgesinde hak ihlalleri endişesi

Netblocks verilerine göre İran genelinde internetin 120 saati aşkın süredir kesik olması, mahkumların bilgiye erişimini daha da zorlaştırıyor. Narges Mohammadi Vakfı, Zencan Genel Hapishanesi'nde tutulan aktivistle iletişimin tamamen kesilmesi nedeniyle "derin endişe" duyduklarını açıkladı. Vakıf, "karartma devam ederken, avukatlara veya ailelere bildirilmeden gizlice idam cezalarının infaz edilebileceğinden ciddi endişe duyulduğunu" bildirdi. İnsan hakları grupları, rejimin savaş kaosunu mahkumlara yönelik kötü muameleyi örtbas etmek için kullanabileceği konusunda uyarıyor.

İran İnsan Hakları Topluluğu, mahkumların hava saldırılarına karşı kendilerini savunma imkanı olmadığını hatırlatarak siyasi ve ideolojik tutukluların serbest bırakılması çağrısında bulundu. Mevcut düzenlemeler "kriz zamanlarında" şiddet içermeyen suçlardan yatanların tahliyesine izin verse de henüz bu yönde bir adım atılmadı. Haziran ayındaki kısa süreli çatışmalar sırasında Evin’den tahliye edilen bazı mahkumların yerlerinin açıklanmaması, İnsan Hakları İzleme Örgütü tarafından "zorla kaybetme" olarak nitelendirilmişti. Tahliye edilenlerin götürüldüğü yerlerdeki ağır hijyen sorunları ve yatak eksikliği de kayıt altına alınan ihlaller arasında yer alıyor.