İran'ın uzun menzilli füze saldırıları küresel enerji piyasalarını sarstı

İran'ın menzili kıta dışına taşıyan uzun menzilli füze saldırıları küresel enerji piyasalarını ve Orta Doğu'daki güvenlik dengelerini sarstı. Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail'in operasyonlarına karşılık veren Tahran yönetimi, Hint Okyanusu'ndaki askeri üsleri ve İsrail'in nükleer tesis yakınlarını hedef alarak çatışmanın kapsamını genişletti.

İsrailli yetkililer, 21 Mart Cumartesi günü yaptıkları açıklamada İran kuvvetlerinin ilk kez uzun menzilli füzeler fırlattığını ve saldırı riskini Orta Doğu'nun ötesine taşıdığını bildirdi. İsrail Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir, İran'ın Hint Okyanusu'ndaki ABD-İngiltere askeri üssü Diego Garcia'ya 4.000 kilometre menzilli iki balistik füze fırlattığını belirtti. İsrail ordusu, Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a yönelik saldırılarına başlamasından bu yana İran'ın çatışmada ilk kez bu kadar uzun menzilli füzeler kullandığını kaydetti.

Zamir yaptığı açıklamada, "Bu füzeler İsrail'i vurmak için tasarlanmadı. Menzilleri Avrupa başkentlerine ulaşıyor; Berlin, Paris ve Roma'nın tamamı doğrudan tehdit menzili içindedir" ifadelerini kullandı.

İngiltere Savunma Bakanlığı'ndan bir kaynak, saldırının cuma günü hükümetin ABD'ye İngiliz askeri üslerini İran füze sahalarına saldırı düzenlemek için kullanma yetkisi vermesinden önce gerçekleştiğini aktardı. ABD ve İsrail saldırılarının başlangıcından bu yana İran'da 2.000'den fazla kişi hayatını kaybetti. İsrail'de ise savaşın başlangıcından bu yana İran saldırılarında 15 kişi yaşamını yitirdi.

İsrail şehirlerine yönelik saldırılar ve nükleer tesis çevresindeki gerilim

Cumartesi geç saatlerde İran füzeleri İsrail'in güneyindeki Dimona ve Arad şehirlerini vurdu; saldırılarda aralarında çocukların da bulunduğu onlarca kişi yaralandı. İran Devrim Muhafızları pazar sabahı yaptıkları açıklamada, İsrail'in güneyindeki "askeri tesisleri" ve güvenlik merkezlerini hedef aldıklarını duyurdu. İsrail ordu sözcüsü Tuğgeneral Effie Defrin, X üzerinden yaptığı paylaşımda hava savunma sistemlerinin çalıştığını ancak saldırıları engelleyemediğini bildirdi. Defrin, "Olayı araştıracağız ve ondan ders çıkaracağız" dedi.

İsrail'in gizli nükleer reaktörü Dimona'nın yaklaşık 13 km güneydoğusunda bulunuyor. Her iki şehir de ülkenin en büyüklerinden biri olan Nevatim Hava Üssü dahil olmak üzere birçok askeri sitenin yakınında yer alıyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Arad saldırısının ardından ofisi aracılığıyla yayımladığı bildiride, "Geleceğimiz için verdiğimiz mücadelede çok zor bir akşam oldu" dedi. Bildiride ayrıca "Düşmanlarımızı her cephede vurmaya devam etmeye kararlıyız" ifadesine yer verildi.

Washington'ın stratejik mesajları ve bölgedeki askeri hareketlilik

ABD Başkanı Donald Trump cuma günü yaptığı paylaşımda, Washington'ın İran'a yönelik askeri operasyonunu "yavaşlatmayı" düşündüğünü yazdı. Trump, sosyal medya paylaşımında ABD'nin hedeflerine ulaşmaya yakın olduğunu belirtti ancak Hürmüz Boğazı'nın güvenliğinde diğer ülkelerin liderlik etmesi gerektiğini savundu. Trump, Truth Social üzerinden yaptığı açıklamada şunları kaydetti: "İran'ın Terörist Rejimi ile ilgili Orta Doğu'daki büyük Askeri çabalarımızı yavaşlatmayı düşünürken, hedeflerimize ulaşmaya çok yaklaşıyoruz."

Dördüncü haftasına giren savaş boyunca Trump ve yönetimi ABD'nin hedefleri hakkında çelişkili mesajlar verirken, geleneksel müttefikler yanıt vermekte zorluk çekiyor. Trump bir yandan İran tehdidi ortadan kalktıkça savaşın sona erebileceğini öne sürerken, diğer yandan ABD Deniz Piyadeleri ve ağır çıkarma gemileri bölgeye sevk ediliyor. Amerikan seçmenleri savaşın genişleme işaretlerinden giderek daha fazla endişe duyuyor. Enerji fiyatlarındaki şoklar enflasyonu körüklüyor ve bu durum kasım seçimleri öncesinde Trump için siyasi bir risk oluşturuyor. Trump ayrıca Nato müttefiklerini boğazı açmaya yardım etme konusundaki isteksizlikleri nedeniyle korkaklıkla suçladı. Bazı müttefikler bunu değerlendireceklerini söylese de çoğu, Trump'ın kendilerine danışmadan başlattığı bir savaşa katılma konusunda isteksiz davranıyor.

Enerji hatlarındaki aksamalar ve küresel arz güvenliği krizi

İran medyası, ABD-İsrail güçlerinin cumartesi sabahı Şehid Ahmedi-Roşan Natanz zenginleştirme kompleksine saldırdığını duyurdu. Teknik uzmanlar herhangi bir radyoaktif sızıntı tespit etmezken, İsrail böyle bir saldırıdan haberdar olmadığını açıkladı. Daha sonra İran medyası, Buşehr limanındaki bir yolcu terminalinin ve yakındaki Harg Adası'nda boş bir yolcu gemisinin vurulduğunu bildirdi. İran'ın petrol ihracatının neredeyse tamamını yüklediği Harg Adası, Washington'ın enerji hatlarını vurmaya veya el koymaya karar vermesi durumunda potansiyel hedef olarak görülüyor.

İran, Körfez'deki adalara yönelik saldırılarda kullanılan BAE ve Kuveyt'teki ABD üslerine insansız hava araçları fırlattığını açıkladı. Suudi Arabistan cumartesi günü İran'ın askeri ataşesi ve diğer dört diplomatını istenmeyen kişi ilan ederek ülkeyi terk etmelerini emretti. İsrail ayrıca Tahran destekli Hizbullah milislerini hedef aldığını belirterek Beyrut'a saldırdı. İsrail uçakları Tahran çevresindeki balistik füze üretim sahalarını vururken, Ramsar şehrindeki bir konut binasına düzenlenen saldırıda bir ailenin üç üyesi hayatını kaybetti.

İsrail'in İran'ın en büyük gaz sahasını vurması ve İran'ın komşularının enerji altyapısına saldırmasıyla Avrupa'da doğal gaz fiyatları bu hafta yüzde 35 oranında arttı. Dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı çoğu nakliyeye kapatıldı. Hindistan, İran'ı gemilerinin geçişine izin vermeye ikna edebilen az sayıdaki ülkeden biri oldu. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, petrol ithalatının yüzde 90'ını bu yolla sağlayan Japonya ile ilgili gemilerin geçişine izin vermeye hazır olduklarını söyledi.