Ticaret Bakanlığı tarafından gümrüklerde marka, patent ve tasarım gibi fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunması amacıyla alınan başvuruların sayısı 2015 ile 2025 yılları arasındaki dönemde toplamda 26 bin 10 seviyesine ulaştı. Teknolojik imkanların hızla gelişmesi, dijitalleşme süreçlerinin derinleşmesi ve küresel ticaret ağlarının her geçen gün daha da genişlemesi, fikri ve sınai mülkiyet haklarına yönelik ihlal vakalarının artmasına zemin hazırlıyor. Bu durum karşısında marka, patent ve tasarım gibi unsurların gümrük sahalarında etkin bir şekilde korunması büyük bir önem arz ediyor. Sınırları aşan sahtecilik faaliyetleri ile mücadele edilmesi, ülke ekonomisinde oluşabilecek büyük maddi kayıpların engellenmesi, tüketicilerin sağlığı ile güvenliğinin teminat altına alınması ve uluslararası alandaki yükümlülüklerin eksiksiz yerine getirilmesi gibi stratejik sebeplerle bu koruma süreci kilit bir pozisyonda bulunuyor. Ticaret Bakanlığı da gümrük kapılarında sahtecilikle olan mücadelesini kararlılıkla devam ettirerek, korsan veya sahte olduğu değerlendirilen ürünlerin belirlenmesi, geçişlerinin engellenmesi ve bu emtiaya el konulması noktasında aktif operasyonlar yürütüyor. Bakanlık bünyesinde faaliyet gösteren Gümrükler Genel Müdürlüğü, fikri ve sınai mülkiyet haklarının sınır önlemleri dahilinde korunması görevini üstleniyor ve bu konudaki elektronik başvuru sistemlerini yönetiyor. Mevcut düzenlemelere göre, hak sahibinin yasal haklarını çiğneyen eşyaların alıkonulması ya da gümrükleme işlemlerinin askıya alınması, hak sahibi kişilerin veya onların resmi temsilcilerinin talepleri doğrultusunda gümrük idarelerince icra ediliyor. Bununla birlikte gümrük idareleri, hak sahibi tarafından henüz resmi bir talep iletilmemiş olsa dahi, ithalat veya ihracat işlemlerine konu olan ürünlerin mülkiyet haklarını ihlal ettiğine dair somut deliller bulunması durumunda, kendi inisiyatiflerini kullanarak işlemleri durdurma veya eşyayı alıkoyma yetkisini elinde bulunduruyor. Bu tür koruma taleplerinin Bakanlığın resmi internet sitesindeki elektronik işlemler menüsü üzerinden yapılması gerekiyor. Başvuru sayılarında rekor artış Fikri ve sınai mülkiyet haklarının gümrük sınırlarında muhafaza altına alınmasına yönelik yapılan başvuruların miktarında yıllar içerisinde belirgin bir yükseliş trendi gözlemleniyor. Elde edilen verilere göre, 2015 senesinde 1592 adet olarak kayıtlara geçen başvuru adedi, 2020 yılına gelindiğinde 2 bin 228 rakamına ulaştı. 2024 yılında bu hakların korunması talebiyle 3 bin 31 başvuru yapılırken, geçtiğimiz yıl bu sayı 3 bin 139 olarak kayıtlara geçti. Bu veriler ışığında, geçtiğimiz yıl gerçekleştirilen başvuru sayısının 2015 yılındaki seviyeye oranla yüzde 97,2 oranında bir artış sergilediği görülüyor. 2015 ile 2025 yıllarını kapsayan toplam 11 yıllık zaman dilimi içerisinde gümrük idarelerine iletilen toplam koruma başvurusu sayısı ise 26 bin 10 olarak hesaplandı. Başvuruların yıllara göre dağılımı incelendiğinde; 2016'da 1.673, 2017'de 1.915, 2018'de 2.179, 2019'da 2.316, 2021'de 2.431, 2022'de 2.637 ve 2023'de 2.869 adet müracaatın yapıldığı saptandı.
