Yıllık enflasyonun yüzde 400 seviyesine ulaştığı Venezuela'da bolivarın tedavülden kaldırılması ve ABD dolarına tam geçiş yapılması ekonomi yönetiminin gündeminde yer alıyor. Planın hayata geçirilmesi durumunda bu hamle, 1999 yılında euro birimine geçilmesinden bu yana dünya üzerindeki en büyük para birimi değişimi olarak kayıtlara geçecek.
Johns Hopkins Üniversitesi Uygulamalı Ekonomi Profesörü Steve Hanke, yüksek enflasyon ve bolivardaki sert değer kaybıyla sarsılan Venezuela ekonomisi için dolarizasyona dayalı köklü bir program önerdi. Venezuela Ulusal Meclisi'nin önde gelen üyelerinden birine özel danışman olarak atanan Hanke'nin hazırladığı plana göre ülke, yerel para birimi bolivarı tamamen tedavülden kaldırarak ABD dolarını resmi para birimi ilan edecek. Mevcut yapısıyla Venezuela Merkez Bankası'nın da ortadan kalkacağı bu sistem, hükümet harcamalarını finanse etmek için kontrolsüz para basılması imkanını sonlandırarak enflasyonu dizginlemeyi hedefliyor.
Ekonomik istikrar için dolarizasyonun geçmiş örnekleri
Fiyat istikrarının ekonomik toparlanmanın ön koşulu olduğunu savunan Hanke, ülkenin diğer kronik sorunlarının çözümünün ancak enflasyonun kontrol altına alınmasıyla başlayabileceğini ifade ediyor. Geçmişte farklı ülkelerde benzer süreçleri yöneten Hanke, 1999 yılında Karadağ'ın Yugoslav dinarından Alman markına geçişinde ve 2000 yılında Ekvador'un sucreyi bırakıp ABD dolarını benimsemesinde aktif görevler üstlendi. Zimbabve yönetiminin hiperenflasyonla mücadelesinde de danışmanlık yapan profesör, Venezuela'da 1990'ların ortasında önerdiği para kurulu sisteminin o dönem parlamento desteği alamadığını hatırlatıyor. Mevcut koşulların değiştiğini vurgulayan Hanke, resmi dolarizasyona geçilme ihtimalini yüzde 50 ile yüzde 80 arasında görüyor.
Piyasalarda kendiliğinden başlayan dönüşüm ve riskler
Dolarizasyon sürecinin günlük hayatta büyük ölçüde kendiliğinden başlamış olması, resmi geçişin önündeki en büyük avantajlardan biri kabul ediliyor. Bolivarın son bir yılda dolar karşısında yaklaşık yüzde 78 değer kaybetmesi sebebiyle, mal ve hizmet alışverişinde dolar kullanımı zaten yaygın bir uygulama haline geldi. Devlet çalışanları, kamu yardımı alanlar ve emekliler dışındaki kesimlerin ticaretini dolar üzerinden yürüttüğü ülkede, resmi karar sadece mevcut durumu yasallaştırmış olacak. Öte yandan bolivarın kaldırılması, Venezuela'nın bağımsız para politikası yürütme yetkisini kaybetmesi ve ABD Merkez Bankası kararlarına doğrudan bağımlı hale gelmesi gibi riskleri de beraberinde getiriyor. Finansal krizlerde merkez bankasının son kredi mercii olma kapasitesi de bu yeni yapıyla birlikte sona erecek.
Yatırım iklimi ve borç yükü üzerindeki etkiler
Hanke, dolarizasyon hamlesinin yalnızca fiyatları dengelemekle kalmayacağını, petrol sektörüne yabancı sermaye akışını da hızlandıracağını öngörüyor. Yaklaşık 250 milyar dolarlık borcu GSYH'nin yüzde 150'sine ulaşan ülke için petrol üretimindeki artış, borç ödemeleri için kritik önem taşıyan döviz girdisini sağlayabilir. Enflasyonun düşmesiyle faizlerin gerilemesi, kredi kullanımının artması ve konut sektörü gibi özel yatırımların canlanması bekleniyor. Reformun hızla uygulanması durumunda Venezuela ekonomisinin, bu yıl yaşanan daralmanın ardından gelecek yıl yeniden büyüme eğilimine girmesi hedefleniyor.
| Ekonomik Gösterge | Mevcut Değer / Oran |
|---|---|
| Yıllık Enflasyon Oranı | yüzde 400 |
| Bolivarın Dolar Karşısındaki Yıllık Değer Kaybı | yüzde 78 |
| Toplam Borç Miktarı | 250 milyar dolar |
| Borcun GSYH'ye Oranı | yüzde 150 |
| Hanke'nin Dolarizasyon İhtimali Tahmini | yüzde 50 - yüzde 80 |
