Mahfi Eğilmez yazdı: Türkiye döviz kurunu hangi yöntemle belirliyor?

Ekonomist Mahfi Eğilmez yeni yazısında IMF’nin Türkiye’nin resmî kur rejimini serbest dalgalı, fiilî döviz kuru düzenlemesini ise “sürünen kur benzeri” olarak sınıflandırdığına dikkat çekti. Eğilmez, ilgili yazısında kur politikasındaki resmî tanımla uygulamadaki işleyiş arasındaki farkı gündeme taşıdı.

Ekonomist Mahfi Eğilmez, kişisel blog sayfasında “Türkiye döviz kurunu hangi yöntemle belirliyor?” başlıklı bir yazı kaleme aldı.

Eğilmez, döviz kuru rejimlerine ilişkin değerlendirmesinde Türkiye’nin resmî olarak serbest dalgalı kur rejimi uyguladığını, ancak Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) ülkenin fiilî kur düzenlemesini “sürünen kur benzeri” olarak sınıflandırdığını belirtti.

Eğilmez, bu ayrımın Türkiye’de açıklanan kur rejimi ile döviz piyasasındaki fiilî işleyiş arasındaki farkı ortaya koyduğuna dikkat çekti.

Eğilmez’in ilgili analizi şöyle oldu:

Döviz Kuru Belirleme Rejimleri

Bir ülkenin ulusal parasının yabancı paralara göre değerinin (kur) hangi esaslara göre belirleneceğini gösteren düzenlemelere döviz kuru rejimi deniyor. 

IMF, döviz kuru rejimleri konusunda dört ana kategori arasında ayrım yapıyor:

(1) Katı sabitleme rejimleri.

(2) Yumuşak sabitleme rejimleri.

(3) Dalgalı kur rejimleri.

(4) Artık kategori olarak diğer yönetilen kur rejimleri.

Sürünen Kur Benzeri Düzenleme (Crawl-like Arrangement)

IMF, döviz kuru hareketlerinin belirli bir süre boyunca istatistiksel olarak belirlenen bir eğilim etrafında dar bir bant içinde kalmasını, sürünen kur benzeri düzenlemenin belirlenmesinde kullanılan ölçütlerden biri olarak değerlendiriyor.

Her ikisi de yumuşak sabitleme rejimleri arasında yer alan sürünen kur benzeri rejim (crawl–like arrangement) ile kademeli sabit kur rejimi (crawling peg) arasında bazı farklar bulunuyor. Kademeli sabit kur rejimi; merkezî otoritenin referans kuru veya kur paritesini belirli aralıklarla ayarladığı bir düzenlemedir. Sürünen kur benzeri rejim ise kurun belirli bir eğilim doğrultusunda hareket ettiği, ancak uygulamanın önceden ilan edilmiş bir kademeli sabit kur mekanizmasıyla tam olarak örtüşmediği durumları kapsar.

Türkiye’nin Döviz Kuru Belirleme Rejimi

Türkiye, resmi olarak 22 Şubat 2001 krizinden bu yana dalgalı döviz kuru rejimi (free float) uyguluyor. Bu rejimin kuralı basittir: Merkez bankasının bir kur hedefi yoktur, döviz kuru piyasadaki arz ve talebe göre belirlenir.

Son yıllarda uygulanan makro ihtiyati tedbirler, kamu bankalarının döviz işlemleri, swap piyasasına yönelik politikalar ve Kur Korumalı Mevduat (KKM) gibi araçlar, döviz piyasasının işleyişini ve Türk lirasının fiilî kur hareketlerini etkilemiştir.

IMF, Türkiye'nin resmî döviz kuru rejimini serbest dalgalı (free floating), fiilî döviz kuru düzenlemesini ise sürünen kur benzeri (crawl-like) olarak sınıflandırıyor.  IMF’nin 2025 yılı Türkiye 4. Madde Konsültasyon Raporu bilgi ekinde bu durum şöyle ifade ediliyor:

“Döviz Kuru Düzenlemeleri: Türkiye'nin para birimi Türk lirasıdır. De jure (hukuki) döviz kuru düzenlemesi serbest dalgalanmadır; de facto (fiili) döviz kuru düzenlemesi ise sürünen kur benzeri rejim olarak sınıflandırılır”.

IMF’nin 2026 Yıllık Raporunun II numaralı Finansal Operasyonlar ve İşlemler ekinde de Türkiye, Arnavutluk, Kosta Rika, Dominik, Gana, Guatemala, Hindistan, Kenya, Sri Lanka ve Özbekistan ile birlikte sürünen kur benzeri kur rejimi uygulayan ülkeler arasında yer alıyor.

Sonuç

Türkiye'de resmî olarak serbest dalgalı kur rejimi uygulanmasına karşın, döviz piyasasına yönelik müdahaleler ve çeşitli ekonomi politikası araçlarının kurun fiilî hareketlerini etkilediği görülebiliyor. IMF'nin Türkiye'yi sürünen kur benzeri rejim kapsamında sınıflandırması da resmî rejim ile fiilî uygulama arasındaki farklılığı ortaya koyuyor. Bu durum, kur oynaklığını sınırlama hedefi ile piyasanın ekonomik şoklara uyum sağlamasına izin verme gereği arasında bir politika ikilemi yaratıyor.

Türkiye örneği, resmî kur rejimi ile fiilî uygulamanın neden ayrı ayrı değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.”

İLGİLİ HABER Piyasanın yıl sonu dolar/TL tahmini belli oldu Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Piyasa Katılımcıları Anketi'ne göre piyasanın yıl sonu dolar kuru tahmini 51,55 TL, enflasyon beklentisi ise yüzde 29,63 oldu.