Orta Doğu'da yaşanan çatışmaların deniz trafiğini Afrika'nın güneyine yönlendirmesiyle birlikte Ümit Burnu rotasında yüzde 112'lik bir artış yaşanıyor. Güney Afrika Cumhuriyeti, küresel lojistik ağındaki stratejik konumunu pekiştirmek amacıyla liman altyapısını modernize etmeye ve yapısal reformları hayata geçirmeye çalışıyor. ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a yönelik başlattığı operasyonlar ile İran'ın misilleme saldırıları sonucu Hürmüz Boğazı'nda oluşan gerginlik, küresel deniz ticaretinin rotasını yeniden Ümit Burnu'na çevirdi. Maersk, Hapag-Lloyd ve CMA CGM gibi dünyanın en büyük konteyner taşımacılık devlerinin güvenlik gerekçesiyle Süveyş Kanalı yerine Afrika kıtasını dolaşma kararı alması, bölgenin stratejik önemini tekrar ön plana çıkardı. Cape Town Ticaret ve Sanayi Odası verilerine göre ayın ilk haftası itibarıyla bu rotaya yapılan yönlendirmeler yüzde 112 seviyesine ulaştı. Liman performansları ve altyapı sorunları Dünya Bankası Konteyner Liman Performans Endeksi (CPPI) verilerine göre hazırlanan listede, Güney Afrika limanlarının küresel rekabetteki konumu dikkat çekici bir tablo ortaya koyuyor. Toplam 405 liman arasında yapılan sıralama şu şekilde sıralanıyor: Liman adı Dünya sıralaması (405 liman içinden) Cape Town Limanı 391 Durban Limanı 398 Ngqura Limanı 404 (Sondan ikinci) Uluslararası danışmanlık firması PwC'nin Mart 2026 tarihli raporu, kıtanın tarihsel yakıt ikmal merkezi olan ülkede 2023'te aylık 130 bin ton olan ikmal hacminin 2024'te 80 bin tona gerilediğini gösteriyor. Limanlardaki uzun bekleme süreleri ve olumsuz hava koşulları nedeniyle gemiler, komşu ülkelerdeki Walvis Bay ve Port Louis gibi limanları daha fazla tercih etmeye başladı. Hükümet, Ulusal Lojistik Kriz Komitesi (NLCC) üzerinden acil müdahale planlarını devreye alırken, Transnet Ulusal Liman Otoritesini (TNPA) özerkleştirecek yasal düzenlemeler üzerinde çalışıyor. Resmi makamların operasyonel hazırlık açıklamaları TNPA tarafından yapılan açıklamada, 28 Şubat'tan bu yana rotası değiştirilen gemilerden sadece 6 tanesine üç farklı limanda yakıt ve kumanya hizmeti verildiği bildirildi. Mevcut liman kapasitesinin kesintisiz kullanımı için çalışmaların sürdüğünü belirten yetkililer, yüksek talep dönemlerinde kaynakların ihtiyaç duyulan noktalara kaydırılmasını sağlayan "tamamlayıcı bir liman sistemi" uyguluyor. Kurumun açıklamasında "Güney Afrika'nın ticari deniz limanları tam operasyonel durumdadır ve mevcut kapasite dahilinde, talep üzerine yönlendirilen gemilerin güvenli geçişini kolaylaştırmaya hazırdır." ifadelerine yer verildi. Uzman görüşleri ve stratejik beklentiler Stellenbosch Üniversitesi SIGLA Araştırma Koordinatörü Prof. Dr. Francois Vrey, rotadan günde ortalama 70-80 gemi geçtiğini ancak bu potansiyelin ekonomik kazanca dönüşmesinin önünde yönetimsel engeller bulunduğunu savundu. Vrey, bazı limanların tam kapasiteyle çalışamadığını belirterek "Bu durum, kötü yönetim, eskimiş altyapı ve Ümit Burnu'nu özellikle savunmasız bırakan sert rüzgarlar ve dalgalı deniz gibi iklimsel koşulların bir bileşimidir." değerlendirmesinde bulundu. Orta Doğu'daki krizin limanları güvenilir merkezlere dönüştürmek için bir fırsat olduğunu ifade eden Vrey "Eğer limanlar güvenli ve işlevsel hale getirilirse, uluslararası denizcilik endüstrisi ve nakliye hatları, işler sarpa sardığında gemilerini güvenli, işlevsel ve düşük riskli bir rotaya yönlendirebilir." dedi. Kızıldeniz'in kalıcı bir savaş bölgesine dönüşmesi ihtimaline değinen Vrey "Her iki durumda da gemiler denizde bekleyemez veya sürekli eskortla ilerleyemez, rotayı güneye kırmak zorundalar." diyerek bölgenin vazgeçilmezliğini vurguladı. Güney Afrika limanlarının uluslararası verimlilik sıralamalarında alt sıralarda kalmasının aşılması gereken temel sorun olduğunu kaydeden Vrey "Stratejik fırsat ortadadır ancak bu fırsatın değerlendirilmesi, Güney Afrika'nın Kızıldeniz veya Süveyş'in uzun süreli kapandığı yüksek stres koşullarında bile, büyük gemi akışları için 'güvenli ve verimli bir durak' olduğunu kanıtlamasına bağlıdır." tespitini paylaştı. [news_id:816132]
