Pamuk üretiminde yüzde 38 düşüş bekleniyor

Türkiye'de 2026 kütlü pamuk üretiminin yüzde 38 düşerek 1,2 milyon tona inmesi bekleniyor. Aydın'ın Söke ilçesinde ekim alanları yüzde 60 daralırken yükselen sulama, akaryakıt ve gübre maliyetleri çiftçiyi buğday ve ayçiçeğine yöneltiyor.

Türkiye'nin önemli tarım ürünlerinden pamukta kuraklık ve artan üretim maliyetleri, çiftçilerin ekim tercihlerini değiştirmeye başladı.

Antalya'da 9 Kasım'da başlayan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) sırasında gündeme gelen saha araştırması, özellikle Aydın'ın Söke ilçesindeki üreticilerin karşı karşıya olduğu sorunları ortaya koydu.

Türkiye genelinde 2026 yılı kütlü pamuk üretiminde sert düşüş beklenirken bazı çiftçiler daha az su isteyen ürünlere geçerek zararlarını sınırlamaya çalışıyor. Türkiye İstatistik Kurumunun 23 Ekim'de yayımladığı ikinci bitkisel üretim tahminine göre kütlü pamuk üretiminin 2026 yılında bir önceki yıla kıyasla yüzde 38 azalarak 1 milyon 200 bin tona gerilemesi öngörülüyor.

2025 yılında yaklaşık 1 milyon 935 bin ton olan üretim dikkate alındığında, bir yıllık kaybın 735 bin tona yaklaşacağı tahmin ediliyor. Rakamlar henüz kesinleşmiş hasat sonuçlarını değil, yılın ikinci üretim tahminini yansıtıyor.

Üretim maliyetleri ve kuraklığın ekim alanlarına etkisi

Türkiye, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütünün 2023 verilerine göre dünyanın sekizinci büyük pamuk üreticisi konumundaydı. Artan üretim giderleri ve su sıkıntısı, başlıca pamuk yetiştirme bölgelerinde ekim alanlarını daraltıyor. Aydın'ın Söke ilçesinde daralma daha belirgin hale gelirken, bölgedeki bir çiftçi örgütünün verileri pamuk ekilen alanların 2026 yılında yaklaşık yüzde 60 küçülerek 120 bin dekara gerilediğini gösteriyor. Kuraklıkla birlikte sulama, mazot ve gübre maliyetlerinin yükselmesi, pamuk üretiminin ekonomik açıdan sürdürülmesini zorlaştırıyor. Söke'de uzun yıllardır pamuk yetiştiren 59 yaşındaki Mehmet Kabak, yaklaşık 900 dekar arazisinde bu yıl pamuk yerine daha az suya ihtiyaç duyan buğday ve ayçiçeği ekmeye yöneldi. Bölgede benzer tercihler yapan çiftçilerin sayısının artması, pamuk üretimindeki daralmanın yalnızca verim kaybından değil, ekim alanlarının küçülmesinden de kaynaklandığını ortaya koyuyor.

Su kaynaklarının yönetimi ve tarımsal sulama yatırımları

Pamuk, yetişme döneminde düzenli sulamaya ihtiyaç duyduğu için su kaynaklarına erişimde yaşanan güçlükler doğrudan üretim maliyetlerine yansıyor. Çiftçiler, sulama giderlerinin yanında akaryakıt ve gübre fiyatlarındaki yükselişin de kârlılığı azalttığını belirtirken, bazı üreticilerde girdi maliyetlerinin yüzde 40 ila yüzde 60 arasında yükseldiği bildiriliyor. Maliyet artışlarına karşı sağlanan tarımsal desteklerin aynı hızda yükselmemesi, üreticilerin ekim kararlarını etkiliyor. Türkiye'de tarım, toplam ekonomik üretimin yaklaşık yüzde 5'ini oluştururken kullanılan suyun yaklaşık yüzde 79'unu tüketiyor. Mevcut sulama altyapısındaki kayıplar su kaynakları üzerindeki baskıyı artırırken, Türkiye 2025 yılında yağış miktarının uzun dönem ortalamasının yüzde 27 altında kaldığı son 50 yılın en şiddetli kuraklıklarından birini yaşadı. Barajlardaki su seviyeleri son dönemde kısmen toparlansa da iyileşmenin kalıcılığı belirsizliğini koruyor.

Tekstil sektörü ve sanayi üzerindeki olası etkiler

Ekim ayında açıklanan 2027 yılı bütçe hazırlıklarına göre arazi ve su kaynaklarının yönetimine ayrılan ödeneğin yüzde 40,5 artırılması öngörülüyor. Tarımsal sulama yatırımları için planlanan kaynak 174 milyar lira düzeyinde bulunurken, büyük altyapı yatırımlarının yanında çiftçilerin modern sulama teknolojilerine doğrudan erişebilmesi de önem taşıyor. Damla sulama ve yağmurlama sistemleri su tüketimini azaltabilse de ekipmanların kurulumu ciddi başlangıç yatırımı gerektiriyor. Üreticilerin bir bölümü yeterli öz kaynağa veya kredi teminatına sahip olmadığı için yeni sistemlere geçmekte zorluk çekiyor. Pamuk üretimindeki düşüş, Türkiye'nin önemli ihracat alanlarından tekstil ve hazır giyim sanayisini de yakından ilgilendiriyor. Yerli pamuk arzının azalması, iplik ve tekstil üreticilerinin ithal ham maddeye bağımlılığını artırabilir. Kütlü pamuk üretimindeki düşüşün doğrudan aynı miktarda lif pamuk kaybı anlamına gelmediği, tekstil sanayisinin kullandığı lif pamuğun çırçırlanma işlemiyle elde edildiği biliniyor. Üretim kaybının sektör maliyetlerine yansıması; lif pamuk verimine, ithalat fiyatlarına, döviz kuruna ve tekstil sanayisindeki talebe göre şekillenecek.